Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:14:10.671530+00:00

Янгы Разилешив: Югьан

Янгы Разилешив: Югьан

1. Баш Сёз

1. Югьан

1. Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Россияны Илмулар Академиясы

Тарих-филология илмуланы бёлюгю

БИБЛИЯНЫ ТАРЖУМАСЫНЫ ИНСТИТУТУ МОСКВА

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Библияны Таржумасыны институту Москва 2007

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Сизин ойларыгъызны ва ёравларыгъызны шу адресге гёре йиберигиз:

www.ibt.org.ru
ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-100-3

Horace Knowles; The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

( United Bible Societies, 1994 )

All rights reserved.

© Библияны Таржумасыны институту, Москва, 2007

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Гьюрметли охувчу!

Сиз къолугъузгъа тутгъан китап – Янгы Разилешивню къумукъ тилге этилген биринчи толу таржумасы. Янгы Разилешив – оьзюне Сыйлы Язывлар яда Библия деп айтылагъан китапны гесеги. Библиягъа бир китапхана деп айтмагъа ярай. Ону ичине кёп санавдагъы адамлар бир нече тиллерде ювукъ гьисапда минг ярым йылны узагъында язгъан онлар булангъы китаплар гире.

Библияны биринчи гесеги – Эсги Разилешив. Ону аслу маънасы – Аллагь, бары да бырынгъы халкълардан айырып исрайыллыланы танглап, олар булан разилешив бегетгенин гёрсетмек. Танглагъан халкъына Аллагьны рагьмусу болсун учун, исрайыллылар Аллагьдан оьзлеге берилген къанунланы кютмеге герек болгъан. Шоланы жыйымына Таврат, яда Мусаны Къануну деп ат тагъылгъан, неге тюгюл де оланы исрайыл халкъына Муса пайхаммар гелтирген.

Амма шо Разилешив де, Къанун да инсанланы янгыз янгы ва даимлик Разилешивге гьазирлей болгъан – шо янгы Разилешивню Аллагь инсанлар булан гьалиден эки минг йыл алда бу дюньягъа гелген Иса Месигьден таба бегетген. Янгы Разилешивге гиреген 27 китапда Исаны инсанлар булан бегетилген Янгы Разилешивюню гьакъында хабар юрюле.

Янгы Разилешивню башлапгъы дёрт китабына «Инжиллер» деп айтыла. Шо сёз грекчеден гёчюргенде, «сююнч хабар» демек бола. Инжиллерде Иса Месигьни тувмакълыгъы, Ону бу дюньядагъы яшаву, хачдагъы оьлюмю ва тирилмеклиги гьакъында хабарлана.

Янгы Разилешивню сонг гелеген «Элчилени ишлери» деген китабында Исагъа иман салгъанланы жыйыны башлап нечик амалгъа гелгени ва оьмюр сюргени, Исагъа бакъгъан якъдагъы иман сав дюньягъа нечик чалтлыкъда яйылып гетгени гьакъында хабар бериле.

Янгы Разилешивню китапларыны кёбюсю (21) – Исаны элчилери язгъан кагъызлар. Оланы аслу маънасы – иманлылагъа насигьат берив, Исагъа иман салгъанланы жыйынына шо заманларданокъ да гирмеге башлагъан адашывланы, ялгъан уьйретивлени юзюн ачмакъ.

Янгы Разилешивню ва савлай Библияны ахырынчы китабы – Югьанны вагьийи. Шо китапда ону язгъан элчи Югьангъа ахыр заман булан байлавлу Аллагьдан йиберилген вагьий бериле. Аллагь Югьангъа ахыр заман болма тарыкъ затны ачыкъ эте – бу дюньяда гьакимлик сюрюп турагъан яманлыкъдан Аллагь уьст чыгъажакъ.

Янгы Разилешив бизин девюрню 1-нчи асрусунда шо заманларда инг де бек яйылгъан грек тилинде язылгъан. Эки минг йылны ичинде Янгы Разилешив дюньядагъы юзлер булангъы тиллеге таржума этилген.

Къумукъ тилде тюрлю-тюрлю йылларда Янгы Разилешивню айры-айры китаплары чыкъгъан. 1888-нчи йылда Маттайны Инжили, 1897-нчи йылда буса Маркны Инжили чыкъгъан. 1897-нчи йылда Маттайны Инжили тюзелтилип онгарылып янгыдан чыкъгъан. 1996-нчы йылда Библияны Таржумасыны институту Маркны Инжилини янгы таржумасын, 2001-нчи йылда буса Лукъаны Инжилин чыгъаргъан.

Къолугъуздагъы бу китап – Янгы Разилешивню гьалиги къумукъ адабият тилге этилген толу таржумасыны биринчи къайдасы. Таржумачылар грекче текстдеги сёзлени гезигин, жумлаланы къурулушун сакъламагъа къарамагъан, ону маънасын бермеге къаст этген. Къумукъ тил де, грек тил де бир-бирине къардаш тиллер тюгюл, шо саялы да оланы грамматика къурулушлары да башгъа. Сынав гёрсетеген кюйде, тувра, сёз-сёзюне дегенлей этилген таржума къулакъгъа онча арив чалынмай, олай таржумадагъы бары зат англашылып да битмей. Бу таржума бырынгъы къолъязывланы илму гёзден къаралып чыкъгъанларындан этилген, шо саялы да муну бир-бир ерлери орус тилдеги мердешли таржума булан рас гелмей къалмагъа да бола.

Янгы Разилешивню бир-бир ерлерин тюрлю-тюрлю кюйде англамагъа ва таржума этмеге бола. Шолай гезиклени инг де аслуларында баянлыкълар берилген – оларда таржуманы болмагъа болагъан башгъа журалары берилген. Баянлыкъларда охувчугъа четим тиймеге болагъан бир-бир сёзлеге ва сёз тагъымлагъа англатывлар бериле.

Таржуманы гьар китабыны алдында гиччирек баш сёзлер бериле. Шоларда китапланы авторлары, оларда гётерилеген аслу масъалалар булан байлавлу болуп къысгъача маълуматлар бериле. Ондан къайры да, китапны гьар бёлюгю, бир маъна булан байлавлу гесеклеге пайланып, башлар да салынып бериле. Китапланы алдындагъы баш сёзлер де, оланы ичиндеги бёлюклердеги гесеклеге салынгъан башлар да башлапгъы грекче къолъязывларда болмагъан. Оланы таржумачылар охувчулагъа гьар китапны, ону гьар гесегин яхшы англамагъа кёмек болсун учун, оьзлени ягъындан къошгъан. Таржумада Сыйлы Язывланы Эсги Разилешив деген бёлюгюнден алынгъан гесеклер башгъа языв къайда булан берилген. Ахырда да, таржуманы ахырында Янгы Разилешивде ёлугъагъан терминлени, аслу ерни тутагъан адамланы ва ерлени атларыны сёзлюгю, Янгы Разилешивдеги агьвалатлар юрюлеген пачалыкъланы ва шагьарланы карталары берилген.

Библияны Таржумасыны институту Янгы Разилешивню къумукъ тилге гёчюрювде ортакъчылыкъ этген таржумачылагъа, редакторлагъа ва шолай да оьзге бары да къол ялгъагъанлагъа разилигин билдире.

Бу китап къумукъ халкъгъа пайдалы болур деп умут этебиз.

Библияны Таржумасыны институту

Югьан

Югьан

1. Баш Сёз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

Баш Сёз

Югьанны Инжили

Югьан

Лап бырынгъы девюрлерден берли де дёртюнчю Инжилни Югьан язгъан деп токъташдырыла. Бу Инжил биринчи юз йылны ахырларында, демек Иса оьлюп тирилгенден сонг кёп заман гетип, Югьан Эфес шагьарда яшайгъанда язылгъан болмагъа герек.

Маттай йимик Югьан да Иса Паластинни шагьарларында ва юртларында иманны ёлундагъы къуллугъун кютюп айланагъанда, Ону булан бирче загьмат тёгегенлени сыдраларында болгъан.

Алда язылгъан Инжиллерде айтылмай къалгъан затланы толумлашдырмакъ ва арагъа чыкъгъан терс дин къаравлагъа къаршы ябушувда иманлылагъа къудратлы савут бермек – муна Югьан оьзюню алдына салгъан масъала. Китабыны гиришивюнде автор, Исаны гьакъында сёйлей туруп, О инсанланы арасында янгыз инг де уллусу болгъанын тюгюл, Аллагьны Уланы болгъанын да гёрсетме къасткъылгъан. Исаны сёйлевлеринден Югьан инг башлап О Оьзюню гьакъында нюр, гьакъ гертилик, герти Къойчу, яшав, сув ва яшав береген рызкъы гьисапда чебер айтгъанларын айыра. Иса гьар къайсы адамгъа да – Оьзюню якъчысы буса да яда бир башгъа адам буса да – бек тергевлю янашагъанын гёрсетмек Югьан учун айрокъда агьамиятлы болгъан. Инжилини мурады гьакъда айта туруп, оьзю Югьан булай дей: «Булар буса Иса Аллагьны Уланы ва Месигь экенине сиз инансын учун, Огъар иман салып, даимлик яшав алсын учун язылгъан» (20:31).

1

«Инг башлап Калам деп айтылагъан О болгъан»

1^1Инг башлап Калам деп айтылагъан О болгъан. Калам Аллагь булан болгъан. Калам Оьзю де Аллагь болгъан+. 2Инг башлап О Аллагь булан болгъан. 3Гьар бир затны Аллагь Каламдан таба яратгъан, бар болгъан гьеч бир зат Осуз яратылмагъан+. 4Яшав Ондан баш ала болгъан. О яшав инсанлар учун Нюр болгъан+. 5Къарангылыкъда Нюр шавла бере. Къарангылыкъ Ону сёндюрмеге болмай.

6Аллагь йиберип, бир адам гелген. Ону аты Ягьия болгъан+. 7Бу адам шагьатлыкъ учун, Нюрге шагьатлыкъ этмек учун ва бары да инсанлар Ондан таба иман салсынлар деп гелген+. 8Ягьия оьзю нюр болмагъан, о янгыз нюр гьакъда шагьатлыкъ этмек учун гелген. 9Шо нюр дюньягъа гелеген бары да инсанлар учун ярыкъ бермеге гелеген гьакъ нюрдюр+.

10Калам дюньяда болгъан. Дюнья Ондан таба яралгъан, амма дюнья Ону танымагъан. 11О оьз халкъыны янына гелген, амма халкъы буса Ону къабул этмеген+. 12О Оьзюн къабул этгенлерини барысына да буса Огъар иман салгъанлагъа Аллагьны уланлары болмагъа ихтияр берген+. 13Олар не къандан, не къаркъараны напсындан, не эргишини напсындан тувмагъан, янгыз Аллагьдан тувгъан+.

14Калам инсан болуп арабызда яшагъан. О зор сюювден ва гьакъ гертиликден толгъан болгъан. Биз Ону уллу макътавлугъун – Атасы биргине бир Уланына берген макътавлугъун гёрдюк+. 15Ягьия пайхаммар Ону гьакъында шагьатлыкъ этген. О къычырып адамлагъа булай сёйлеген: «„Менден сонг Гелеген менден эсе оьр даражададыр, неге тюгюл О менден алда да болгъандыр“, – деп мен Оьзюню гьакъында айтгъан муна Будур»+. 16Ону зор чомартлыгъындан биз барыбыз да зор яхшылыкъны уьстюне зор яхшылыкъ алдыкъ. 17Мусадан таба бизге Къанун берилген, амма зор яхшылыкъ ва гьакъ гертилик буса бизге Иса Месигьден[*] таба гелген+. 18Аллагьны бирев де, бир заманда да гёрмеген. Ону бизге Атасыны янында болгъан ва Оьзю Аллагь болгъан биргине бир Уланы танытды+.

Ягьия пайхаммарны шагьатлыгъы

19•Ягьия пайхаммарны шагьатлыгъы будур. Ягьудилер: «Сен кимсен?» – деп сорамакъ учун, Ерусалимден дин къуллукъчуланы[*] ва левийлени[*] йибергенлер. 20Ягьия яшырмай, ачыкъдан ачыкъ шагьатлыкъ этип, булай деген:

– Мен Месигь тюгюлмен+.

21– Олай буса, сен кимсен? Илиясмысан? – деп сорагъанлар огъар.

– Тюгюлмен, – деп жавап берген Ягьия.

– Пайхаммармысан? – деп сорагъанлар.

– Тюгюлмен, – деп жавап берген о+.

22О заман огъар:

– Сен кимсен дагъы? Бизин мунда йибергенлеге сен ким деп айтып жавап берейик? Оьзюнгню гьакъынгдан не айтма боласан? – деп сорагъанлар.

23– Ешая пайхаммар айтгъаны йимик, Мен Раббибизге ёл тюз этигиз деп, дангылда чалынгъан бир сесмен, – деген о.

24Йиберилип гелген фарисейлер[*]
25огъар:

– Олай болгъанда, не Месигь, не Илияс, не пайхаммар тюгюл бусанг, неге адамланы сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурасан дагъы? – деп сорагъанлар.

26– Мен сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшураман. Сизин арагъызда Бирев бар, сиз Ону танымайсыз. 27О менден сонг гележек. Мен Ону багъынчагъына да гелмеймен, – деп жавап берген Ягьия.

28Бу затлар бары да Ёрдан оьзенни гюнтувуш ягъында, Байтания деген юртда, Ягьия адамланы сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурагъан ерде болгъан.

Аллагьны йиберген Къозусу

29Артындагъы гюн Ягьия оьзюню янына Исаны гелегенин гёрюп, булай дей:

– Дюньядагъы бары да адамланы гюнагьларын гечдирмек учун, Аллагь йиберген къурбан Къозу Будур!+
30Менден сонг бир Адам гележек, Ону даражасы меникинден эсе артыкъ, неге тюгюл О менден алда да болгъан! 31Мен Ону танымай эдим, амма О Исрайылгъа танылсын учун, мен сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурмагъа гелгенмен+.

32Ягьия булай шагьатлыкъ этген:

– Мен Аллагьны Ругьун кёкден гёгюрчюндей бир гёрюнюшде тюшегенин ва Ону уьстюне къонгъанын гёрдюм+. 33Мен Ону танымай эдим. Амма мен адамланы сувгъа чомуп, Оьзюне тапшурсун деп йиберген Аллагь, булай айтды: «Аллагьны Ругьун кимни уьстюне учуп гелегенин гёрсенг, Аллагьны Ругьуна чомажакъ Одур»+. 34Мен шону гёрдюм ва: «Аллагьны Уланы Будур», – деп шагьатлыкъ этдим.

Исаны башлапгъы якъчылары

35Артындагъы гюн Ягьия эки якъчысы да булан токътагъан болгъан+. 36Исаны оьтюп барагъанын гёрюп, Ягьия:

– Муна Аллагьны Къозусу, – дей+.

37Ягьияны эки де якъчысы, бу сёзлерин эшитип, Исаны арты булан гетелер. 38Бурулуп къарап, оланы гелегенин гёрюп, Иса олагъа:

– Сизге не тарыкъ? – деп сорай.

Олар да Огъар:

– Устаз, Сен къайда яшайсан? – деп сорайлар+.

39– Гелигиз, гёрерсиз, – дей Иса олагъа.

Тюшден сонг сагьат дёртлер вакъти болгъан. Олар барып, Исаны къайда яшайгъанын гёрелер. Ону булан ахшам болгъунча къалалар. 40Исаны гьакъында Ягьияны сёзлерин эшитип, Ону артындан гетген экевню бири Андрей болгъан. Андрей Петер деп де айтылагъан Симонну иниси болгъан+. 41Башлап агъасы Петерни табып, огъар:

– Биз Месигьни (бу «Аллагьны Танглагъаны» демекдир) тапдыкъ, – дей+.

42Петерни Исаны янына гелтире. Иса да, огъар къарап:

– Сен Югьанны уланы Симонсан, сагъа Кифа деп ат къоюлажакъ, – дей. (Кифа да, Петер де – бир ат. Олар экиси де «яр» демекдир.)+

Иса Филипни ва Натанайылны чакъыра

43Эртенине Иса Галилеягъа бармагъа сюе. Филипни табып, огъар:

– Гел, Мени артыма тюш! – дей.

44Филип де Андрей булан Петер турагъан Байтсайда юртдан болгъан+. 45Филип, Натанайылны табып, огъар:

– Биз Мусаны Къанунунда ва пайхаммарланы китапларында Оьзюню гьакъында язылгъан Адамны тапдыкъ. О Юсупну Уланы назаретли Иса, – дей+.

46– Назаретден гьеч шайлы зат чыгъармы? – деп сорай Натанайыл огъар.

– Гелип, оьзюнг къара, – дей Филип огъар.

47Натанайылны янына гелегенин гёргенде, Иса ону гьакъында:

– Муна ичинде гьилласы ёкъ герти исрайыллы, – дей+.

48– Сен мени къайдан таныйсан? – деп сорай Натанайыл Огъар.

– Филип чакъыргъынча алда, сен инжир терекни тюбюнде турагъанда гёрдюм, – деп жавап бере Иса.

49– Устаз! Сен Аллагьны Уланысан, Сен Исрайылны пачасысан, – деп жавап бере Натанайыл Огъар+.

50– Сени инжир терекни тюбюнде турагъанда гёрдюм дейгеним саялы инанамысан? Мундан да уллуларын гёрежексен, – дей Иса огъар.

51Сонг Иса булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: кёкню ачылгъанын, Аллагьны малайиклери Инсанны Уланыны уьстюне тюшюп гелегенин ва гётерилип гетегенин гёрежексиз+.

2

Кана деген юртда болгъан той

2^1Уьч гюнден сонг Галилеяны Кана деген юртунда бир той бола. Шонда Исаны анасы да болгъан+. 2Иса булан Ону якъчылары да шо тойгъа чакъырылгъан болгъан. 3Тойда чагъыр битгенде, анасы Исагъа:

– Буланы чагъырлары битген, – дей.

4– Анам, Магъа да, сагъа да шо не аварадыр? Мени заманым гьали де гелмеген, – дей Иса огъар+.

5Исаны анасы тойдагъы къуллукъчулагъа:

– Сизге О не буюрса, шону этерсиз, – дей.

6Онда гьарисине сексенден юз йигирма литрге ювукъ сув сыягъан алты таш кершен болгъан. Оьзлени адатына гёре, шо сувну ягьудилер жувунмакъ учун пайдаландыра болгъанлар+. 7Иса олагъа:

– Кершенлени сувдан толтуругъуз, – дей.

Олар авзуна ерли толтуралар. 8Сонг Иса къуллукъчулагъа:

– Гьали тёгюп, тойну юрютеген адамгъа элтигиз, – дей.

Олар да элтелер. 9Тойну юрютеген адам Иса чагъыргъа айландыргъан сувну татывлап къарай. Бу чагъыр къайдан гелгенни билмей, о гьакъда янгыз сувну тёкген къуллукъчулар биле. Шо саялы о оьзюню янына гиевню чакъырып, 10огъар булай дей:

– Адамлар яхшы чагъырны башлап бере. Кёп ичип, къонакълар эсиргенде буса, яманын бере. Сен буса яхшы чагъырны артгъа сакълагъан болгъан экенсен.

11Бу Иса этген аламатланы биринчиси болгъан. Шо аламат Галилеяны Кана деген юртунда этилген. Иса Оьзюню макътавлугъун муна шолай гёрсетген ва якъчылары Огъар иман салгъанлар.

12Мундан сонг Иса анасы, инилери, якъчылары да булан бирче Капернагьум шагьаргъа бара. Онда олар бир нече гюн къалалар+.

Иса сатывчуланы ибадатханадан къувалай

13•Ягьуди Пасха байрам ювукълаша. Иса Ерусалимге геле+. 14О ибадатханада олтуруп оьгюзлер, къойлар, гёгюрчюнлер сатагъанлар булан акъча алышдырагъанланы таба. 15Аркъандан эшип бир къамучу да этип, ибадатханадан оланы барын да, шолай да къойланы ва оьгюзлени къуваламагъа башлай. О алышдырагъанланы акъчаларын алып чача, оланы такъчаларын авдара. 16Гёгюрчюн сатагъанлагъа:

– Буланы мундан алып тайдырыгъыз. Мени Атамны уьюн базаргъа айландырмагъыз! – дей+.

17Шонда Исаны якъчылары Сыйлы Язывларда: «Сени уьюнге бакъгъан сююв мени ялындай яндыражакъ», – деп язылгъан сёзню эсге алалар+.

18Ягьудилени башчылары Огъар:

– Шолай этмеге ихтиярынг барны Сен бизге не аламат булан гёрсетежексен? – деп сорайлар+.

19– Бу ибадатхананы бузугъуз. Уьч гюнден Мен муну къайтарып тургъузарман, – деп жавап бере Иса олагъа+.

20– Бу ибадатхана къыркъ алты йыл къурулгъан. Сен муну уьч гюнден тургъузажакъмысан? – дейлер олар Огъар.

21Иса буса ибадатхана демек булан Оьзюню къаркъарасы гьакъында айтгъан. 22Иса оьлюмден тирилгенде, якъчылары О сёйлеген бу сёзлени эсге алгъанлар ва Сыйлы Язывлагъа да, Иса айтгъан сёзлеге де инангъанлар+.

23Иса Ерусалимде ягьуди Пасха байрамда гёрсетген аламатларына къарап, кёплер Огъар иман салалар+. 24Амма, инсанланы юреклерин билегени саялы, Иса олагъа инанып битмей. 25Инсанны гьакъында Огъар гьеч биревню де англатыв бергени тарыкъ болмагъан. Неге тюгюл де, инсанны ичинде не барны О Оьзю биле болгъан.

3

Иса ва Никодим

3^1Ягьудилени башчыларыны арасында Никодим деген бир фарисей болгъан+. 2Бу адам, гече Исаны янына гелип, Огъар:

– Устаз, биз Сени Аллагь Оьзюню ёлун гёрсетмек учун йибергенин билебиз. Неге тюгюл де, Аллагь оьзюне кёмек этмеген гиши Сен гёрсетеген аламатланы гёрсетип болмас эди, – дей.

3– Гертисин сёйлеймен сагъа: янгыдан тувмагъан бирев де Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмес! – деп жавап бере Иса огъар.

4– Къарт болгъан адам янгыдан нечик тувуп бола? Анасыны къарнына къайтып гирип, янгыдан тувмагъа боламы? – деп сорай Никодим Огъар.

5Иса булай жавап бере:

– Гертисин сёйлеймен сагъа: адам сувдан ва Аллагьны Ругьундан тувмаса, о Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмес!+
6Къаркъарадан тувгъан къаркъара бола, Ругьдан тувгъан буса ругь бола. 7Сагъа: «Янгыдан тувма герексиз», – дейгениме тамаша болма. 8Ел сюйген еринде эшер, сен ону сесин эшитесен. Къайдан гелегенин ва къайда гетегенин буса билмейсен. Ругьдан тувгъан гьар ким булан да шолай бола.

9– Булай нечик болма бола дагъы? – деп сорай Никодим Огъар.

10Иса булай жавап бере:

– Исрайылны муаллими де болуп, сен шулай затланы да англамаймысан? 11Гертисин сёйлеймен сагъа: биз билеген затыбызны сёйлейбиз, гёрген затыбызгъа шагьатлыкъ этебиз. Сиз буса бизин шагьатлыгъыбызны къабул этмейсиз. 12Мен сизге дюньядагъы затланы гьакъында сёйлейгениме инанмагъан сонг, кёклердеги затланы гьакъында сёйлесем, сиз нечик инанажакъсыз? 13Кёклерден тюшген Менден, Инсанны Уланындан, башгъа дагъы бирев де кёкге чыкъмагъан+. 14-15Магъа иман салагъан гьар ким даимлик яшав алсын учун, Муса дангылда ез йыланны къурух булан оьрге нечик гётерген[*] буса, Мен де, Инсанны Уланы, шолай гётерилме герекмен+.

16Аллагь дюньяны олай сюе чи, Оьзюню биргине бир Уланын огъар берип къойду. Уланына иман салагъан гьар ким оьлмесин учун, даимлик яшав алсын учун, О шолай этди+. 17Аллагь Уланын дюньягъа айыплап дуван этсин деп тюгюл, Ондан таба дюнья къутгъарылсын деп йиберди+. 18Огъар иман салагъангъа айыплап дуван этилмес. Иман салмайгъангъа буса дуван этилип де битген, неге тюгюл о Аллагьны биргине бир Уланына иман салмагъан+. 19Олагъа айыплап дуван этилгени де бу саялыдыр: дюньягъа нюр гелген, амма инсанлар нюрден эсе къарангылыкъны артыкъ сюйгенлер, неге тюгюл олар яман ишлер этген болгъан+. 20Яман иш этеген гьар ким, шо яман ишлери белгили болуп къалмасын учун, нюрню сюймес ва огъар багъып бармас+. 21Гьакъ ёлда юрюйген адам буса, ишлери Аллагь сюеген кюйде этилгени ачыкъ болсун учун, нюрге багъып барар.

Иса ва Ягьия пайхаммар

22Мундан сонг Иса якъчылары да булан Ягьудея топурагъына геле. Олар булан онда туруп, сувгъа чомуп, адамланы Аллагьгъа тапшура+. 23Ягьия пайхаммар да Салим деген ерни ювугъундагъы Энонда, сувгъа чомуп, адамланы Аллагьгъа тапшура болгъан, неге тюгюл онда кёп сув болгъан. Шо саялы адамлар онда бара болгъан. 24Шо Ягьия зиндангъа салынгъынча заман болгъан+.

25Бир керен Ягьияны якъчыларыны бир ягьуди булан дин тазаланыв адатны гьакъында эришивлюгю бола+. 26Ягьияны янына гелип, олар:

– Устаз, Ёрданны бириси ягъында сени булан болгъан ва Оьзюню гьакъында сен айтгъан Адам гьали, сувгъа чомуп, адамланы Аллагьгъа тапшуруп тура. Бары халкъ да Ону янына бара! – дейлер+.

27Ягьия булай дей:

– Инсан янгыз оьзюне Аллагь тапшургъан затны этип болар+. 28«Мен Месигь тюгюлмен, мен янгыз Ондан алда йиберилгенимен», – деп мен айтгъан сёзлеге сиз оьзюгюз шагьатлыкъ этме боласыз+. 29Гелин янгыз гиевнюки болар. Гиевню къурдашы буса, ону янында болуп, тавушуна тынглап, ону сююнчюнден оьзю де сююнер. Муна тап шо кюйде мен де шолай сююнюп тураман+. 30Ону агьамиятлыгъы артмагъа герек, меники буса кемимеге герек.

31Оьрден гелген барындан да оьрдедир. Дюньядан гелген дюньягъа байлавлудур ва дюнья гьакъда сёйлер. Кёклерден гелген буса барындан да оьрдюр. 32О Оьзю гёргенни ва эшитгенни сёйлей, амма Ону сёзлерин бирев де къабул этмей. 33Ону сёзлерин къабул этген шону булан Аллагьны сёзлери гьакъ экенин гертилер+. 34Аллагь йиберип гелген Аллагьны сёзлерин сёйлер, неге тюгюл Аллагь Ругьну Огъар аявсуздан берер. 35Атасы Уланын сюе, Огъар бары да затны тапшуруп берген+. 36Улангъа иман салагъан даимлик яшавну алар. Амма Улангъа таби болмайгъан бир заманда да шону алмас, ону Аллагьны жазасы къаравуллайдыр+.

4

Иса ва Самариялы къатын

4^1Фарисейлер, Иса Ягьияныкинден эсе артыкъ якъчылар да жыйып, сувгъа чомуп, адамланы Аллагьгъа тапшуруп юрюй деген хабарны эшителер. ( 2Гьакъыкъатда чы Иса Оьзю тюгюл, Ону якъчылары, сувгъа чомуп, адамланы Аллагьгъа тапшура болгъанлар.)+
3Иса шо хабар фарисейлеге етишгенни эшитгенде, Ягьудеяны къоюп, дагъы да Галилеягъа бара+. 4Огъар шо ёлунда Самариядан оьтюп гетме тюше+. 5Гьасили, О Самарияны Сигьар деген шагьарына геле. Бу шагьар Якъуб оьзюню уланы Юсупгъа берген топуракъны ювугъунда болгъан+. 6Онда Якъубну къуюсу болгъан. Ёлдан къавшалып, Иса къуюну янында ял алмагъа олтура. Бу тюш вакътилерде бола.

7Самариялы бир къатын мунда сув алмагъа деп геле. Иса огъар:

– Магъа бир ичмеге сув бер, – деп тилей.

8Исаны якъчылары буса ашарлыкъ алмакъ учун шагьаргъа гетген болгъанлар. 9Самариялы къатын Огъар:

– Сен, ягьуди де болуп, мен самариялы къатындан ичмеге сув нечик тилеп боласан? – деп сорай. (Неге тюгюл де, ягьудилер самариялылар булан къатнашмай болгъанлар.)

10– Эгер сен Аллагьны адамлагъа береген савгъатын ва: «Магъа бир ичмеге сув бер», – деп сагъа Ким тилегенни биле эдинг буса, сен оьзюнг де Огъар тилер эдинг, О да сагъа яшав береген сув берер эди, – деп жавап бере Иса огъар+.

11– Бийим! Сени сув алмагъа гьеч бир затынг да ёкъ, къую да терен. Шолай болгъанда, яшав береген сув Сагъа къайдан гелген? 12Бу къуюну бизге уллу атабыз Якъуб берген. О оьзю, ону уланлары ва тувары малы мундан сув ичген. Якъубдан да Сен уллумусан дагъы? – дей къатын Огъар.

13– Бу сувдан бир ичген гиши дагъы да ичмеге сюежек. 14Мен бережек сувдан ким ичсе, бир де сувсамажакъ. Мен огъар бережек сув шо адам учун даимлик яшавгъа багъып агъагъан бир булакъгъа айланып къалажакъ, – деп жавап бере Иса огъар+.

15– Бийим! Магъа шолай сувдан бер дагъы. Мен дагъы сувсамасман. Магъа сув алмагъа дагъы мунда гелмеге тарыкъ болмажакъ, – дей къатын Огъар.

16– Барып, эрингни де чакъырып, мунда къайтып гел, – дей Иса.

17– Мени эрим ёкъ, – деп жавап бере къатын Огъар.

– Эрим ёкъ деп, сен герти айтдынг! 18Сени беш эринг болгъан. Гьали сен оьзю булан яшайгъанынг да сени эринг тюгюл. Сен шону тюз айтдынг, – дей Иса огъар.

19– Бийим! Къарайман, Сен пайхаммарсан+. 20Бизин ата бабаларыбыз Аллагьгъа бу тавда ибадат этгенлер. Сиз, ягьудилер буса, ибадат этме герекли ер Ерусалимде дейсиз, – дей къатын Огъар+.

21Иса огъар булай дей:

– Магъа инан, гьей къатын, олай бир заман гелир, Атабызгъа не бу тавда, не Ерусалимде ибадат этмежексиз. 22Сиз, самариялылар, кимге ибадат этегенигизни билмейсиз, биз, ягьудилер, буса кимге ибадат этегенибизни билебиз. Къутгъарылыв ягьудилерден геле+. 23Амма герти ибадат этегенлер Атабызгъа гьакъ юрекден ва гьакъ герти кюйде ибадат этеген заман гелир. Шо заман гелип де тура! Атабыз да Оьзюне шолай ибадат этегенлени ахтара!+
24Аллагь Ругьдур, Огъар ибадат этегенлер де гьакъ юрекден ва гьакъ герти кюйде ибадат этме гереклер+.

25– Месигь (демек Аллагьны Танглагъаны) гележегин билемен. Гелгенде, О бизге бары да затны англатар, – дей къатын+.

26– Сени булан сёйлейген Мен тап шо Оьзюмен, – дей Иса+.

27Шо вакъти Ону якъчылары гелелер. Исаны бир къатын булан сёйлейгенине къарап, олар тамаша болалар. Амма гьеч бири де Огъар: «Сен мундан не сюесен?» яда: «Бу къатын булан неге сёйлей эдинг?» – деп сорамай. 28Сонг къатын, оьзюню сув алагъан акъчалыгъын да къоюп, шагьаргъа гете ва адамлагъа:

29– Мени булан юрюгюз, мен этип тургъан чакъы бары да затны магъа айтып берген бир Адамны гёрерсиз. О Месигь сама тюгюлмю экен? – дей. 30Адамлар, шагьардан чыгъып, Исаны янына гелелер.

31Шо вакъти якъчылары Огъар:

– Устаз, ашамагъа олтур! – деп тилейлер.

32– Мени сиз билмейген азыгъым бар, – дей Иса олагъа.

33– Бугъар бирев аш сама гелтирмедими экен? – деп бир бирине сёйлейлер якъчылары.

34Иса олагъа булай дей:

– Мени азыгъым Мени Йибергенни сюйгенин кютмекдир ва Ону ишин яшавгъа чыгъармакъдыр+. 35Сиз: «Ашлыкълар бишмеге гьали де дёрт ай бар», – демедигизми? Сизге айтаман: авлакълагъа гёзлеригизни ачып къарагъыз, ашлыкълар саргъайып тура, оланы ормагъа заманы да етишген!+
36Орагъан адам загьмат гьагъын алыр ва даимлик яшав учун ашлыкъны жыягъандай, адамланы жыяр. Шолайлыкъда, чачагъан да, орагъан да бирче сююнюп къалажакълар+. 37«Бири чачар, башгъасы орар» деген айтыв бу гезик гьакъдыр. 38Мен сизин оьзюгюзню къыйыныгъыз тёгюлмеген ашлыкъны къайтармагъа йиберемен. Башгъалар загьмат тёкгенлер, сиз буса оланы загьматыны натижасындан пайдаланасыз.

39«Оьзюм этип тургъан чакъы бары да ишлени магъа айтып берди», – деп шагьатлыкъ этген къатынны сёзлерине гёре, бу шагьарда самариялыланы бир кёплери Исагъа иман салалар. 40Самариялылар Исаны янына гелген заманда, Огъар оьзлерде къалсын деп тилейлер. Иса да онда эки гюн къала. 41Иса самариялылар булан сёйлеген сонг, оланы дагъы да бир хыйлылары иман салалар. 42О къатынгъа буса олар:

– Бизин иман салмагъыбыз янгыз сени сёзлеринге гёре тюгюл. Биз оьзюбюз Ону сёзлерин эшитдик ва О гертиден де дюньяны Къутгъарывчусу экенни билдик, – дейлер+.

Гьаким адамны уланыны сав болуву

43Эки гюнден сонг Иса ондан Галилеягъа бара. 44Иса Оьзю бир пайхаммарны да оьзюню элинде абуру болмагъан деп айтгъан+. 45Галилеягъа гелгенде буса, галилеялылар Ону яхшы къаршылайлар. Неге тюгюл де, Ерусалимде байрамны заманында олар да болалар ва О этген бары да аламатланы гёрелер+.

46Гьали буса Иса Галилеяны Кана деген юртуна бирдагъы керен геле. Мунда О сувну чагъыргъа айландыргъан болгъан. Мунда бир пачаны къуллукъчусу болгъан. Ону уланы Капернагьумда авруп ята болгъан+. 47Исаны Ягьудеядан Галилеягъа гелгенин эшитип, бу адам Ону янына бара. Капернагьумгъа гелип, оьзюню авруп оьле турагъан уланын сав этсин деп, Огъар ялбара.

48Шо заман Иса огъар:

– Аламатлар ва муъжизатлар гёрмей туруп, сизин биригиз де иман салмажакъсыз, – дей+.

49Пачаны къуллукъчусу Огъар:

– Бийим, мени уланым оьлюп къалгъынча гел! – деп тилей.

50Уьюнге къайт, сени уланынг яшажакъ, – дей Иса огъар.

Иса айтгъан сёзлеге инанып, бу адам гете. 51Ёлда къуллары къаршылап, огъар:

– Уланынг сав болду, – деп билдирелер.

52О къулларына уланы не заман къолайлашма башлагъанын сорай. Олар:

– Тюнегюн тюшде сагьат бирге таба ону иссилиги тюшдю, – дейлер.

53Атасы шо заман Иса оьзюне: «Уланынг яшажакъ», – деп айтгъан вакъти экенни англай. Оьзю де, ону бютюн агьлюсю де Исагъа иман салалар+. 54Бу Исаны Ягьудеядан Галилеягъа къайтгъандан сонг гёрсетген экинчи аламаты болгъан+.

5

Иса гьавузда бир аврувну сав эте

5^1Шондан сонг ягьудилени байрамы бола. Иса Ерусалимге бара. 2Ерусалимде Къойлар къапусу деген ерни янында айланасы булан беш гётерме ерлешген бир гьавуз бола. Шо гьавузгъа ягьудилени тилинде Байтгьасда деп айтыла болгъан. 3Шо гётермелени тюплеринде кёп аврувлулар – сокъурлар, акъсакълар, буту къолу къуруп тербенип болмайгъанлар – ята болгъанлар. [ 4][*]
5Мунда отуз сегиз йылдан берли авруйгъан бир адам болгъан. 6О адамны гёрюп, о кёп заман ятагъанны билгенде, Иса огъар:

– Сав болма сюемисен? – деп сорай.

7– Бийим, сув чалкъынагъан заманда гьавузгъа гийирмеге мени биревюм де ёкъ. Мен гелгенде буса, менден алдын башгъасы гирип табула, – деп жавап бере аврув Огъар.

8– Туруп, ятывунгну да алып, юрюп йибер, – дей Иса огъар+.

9О адам, шоссагьат сав болуп, ятывун да алып гете. Бу иш сонгугюн[*] бола. 10Шогъар гёре ягьудилени башчылары аврувундан сав болгъан бу адамгъа:

– Бугюн сонгугюн, тёшегингни де къолунга алып юрюмеге ярамай! – дейлер+.

11О адам буса олагъа булай жавап бере:

– Мени сав этген Адам магъа: «Тёшегингни де алып бар», – деп айтды.

12– Сагъа: «Тёшегингни де алып бар», – деп айтгъан Адам кимдир? – деп сорайлар огъар.

13Сав болгъан адам Ону ким экенин билмей болгъан. Иса да шо ерде жыйылгъан халкъны арасына гирип яшынып къала. 14Сонг о адамгъа ибадатханада къаршылашып, Иса огъар:

– Муна, сен сав болдунг. Вёре, дагъы гюнагь иш этме, ёгъесе сагъа дагъы да яманы болур, – дей.

15Бу адам барып, оьзюн сав этген Иса болгъанын ягьудилени башчыларына билдире. 16Ягьудилени башчылары буса Исаны гьызарламагъа башлайлар, неге тюгюл бу ишлени барын да О сонгугюн этген болгъан+. 17Амма Иса олагъа:

– Мени Атам даим ишлей, Мен де ишлеймен, – деп жавап бере.

18Ягьудилени башчылары Ону оьлтюрмеге онгайлыкъны излеп айланалар. Неге тюгюл де, О янгыз сонгугюнню адатларын бузуп къоймай, Аллагьгъа Оьзюню Атасы деп де айта болгъан. Шолайлыкъда, Оьзюн Аллагьгъа тенг эте болгъан+. 19Иса олагъа булай жавап бере:

– Гертисин сёйлеймен сизге: Мен, Уланы, Оьзюмден бир зат да этмеге болмайман. Мен Атам этегенде гёрген затымны этемен. Атасы не эте буса, Уланы да шону эте. 20Атасы Уланын сюе. Оьзю этеген бары да затларын да Огъар гёрсете. Атасы Огъар булардан да уллуларын гёрсетежек. Шо заман сиз тамаша болажакъсыз+. 21Атасы, оьлюлени тирилтип, олагъа яшав берегенде йимик, Уланы да, сюйген адамын тирилтип, яшав бере+. 22-23Атасы гьеч биревге дуван гесмей. Барысы да Атасына гьюрмет этегенде йимик, Уланына да гьюрмет этсин учун, дуван гесмекни О Оьзюню Уланына тапшургъан. Огъар гьюрмет этмейген Ону йиберген Атасына да гьюрмет этмес++.

24Гертисин сёйлеймен сизге: Мени сёзюмню къабул этип, Мени Йибергенге иман салгъангъа даимлик яшав болар ва о Аллагьны жазасын гёрмес, о оьлюмню ёлундан тайып, даимлик яшавну ёлуна тюшер+. 25Гертисин сёйлеймен сизге: оьлгенлер Мени, Аллагьны Уланыны, сесин эшитеген заман гелир ва гелип де тура. Мени эшитгенлер яшап къалажакълар+. 26Яшав Атамдан Оьзюнден амалгъа геле. Тап шо кюйде Атам яшав Менден Оьзюмден де амалгъа гелеген кюйню этди+. 27Атам Магъа дуван этмеге ихтияр берди, неге тюгюл Мен, Ону Уланы, Инсанны Уланы да дюрмен. 28Бары да оьлгенлер Аллагьны Уланыны сесин эшитеген бир заман гелир. Бугъар тамаша болмагъыз+. 29Олар тирилежеклер. Яхшылыкъ этгенлер, тирилип, даимлик яшав алажакълар. Яманлыкъ этгенлер буса, тирилип, Аллагьны жазасын алажакълар. 30Мен Оьзюмден бир зат да этип болмайман. Эшитгеним йимик дуван этемен. Мени дуваным да адилли дувандыр. Неге тюгюл де, Мен Оьзюм сюйгенни тюгюл, янгыз Мени йиберген Атамны сюйгенин кютмеге къарайман+.

Исаны гьакъында шагьатлыкъ этив

31– Эгер Мен Оьзюмню гьакъымдан Оьзюм шагьатлыкъ этип айтсам, Мени сёзлеримни гючю болмас+. 32Мени гьакъымдан айтагъан дагъы да башгъа бирев бар. Мени гьакъымдан Атам гьакъ затны айтагъанны билемен.

33Сиз Ягьияны янына адамлар йиберген эдигиз. О Мени гьакъымда гьакъ герти затны сёйледи+. 34Мен инсанны шагьатлыгъына аркъа таямайман. Буланы сиз къутгъарылсын деп айтаман. 35Ягьия янагъан ва ярыкъ береген бир чыракъ йимик эди. Сиз бир вакъти ону ярыгъын уллу сююнч булан къабул этдигиз+.

36Амма Мени шагьатлыгъым Ягьияныкинден артыкъ. Кютмек учун Атам тапшургъан ишлер, Мен кютюп турагъан ишлер Мени Атам йибергенине шагьатлыкъ этедир!+
37Мени йиберген Атам Мени учун Оьзю де шагьатлыкъ этедир! Амма сиз бир заманда да не Ону сесин эшитмегенсиз, не Ону келпетин гёрмегенсиз. 38Ону каламын юреклеригизде сакъламайсыз, неге тюгюл О йиберип гелген Гишиге инанмайсыз. 39Сиз Сыйлы Язывланы уьйренесиз, неге тюгюл Олардан таба даимлик яшавгъа ёл табарбыз деп ойлашасыз. Амма Олар да Мени гьакъымдан шагьатлыкъ эте!+
40Амма сиз даимлик яшав алмакъ учун, Мени яныма гелмеге сюймейсиз.

41Мени инсанлар этеген макътавгъа къарагъан ерим ёкъ+. 42Амма Мен сизин яхшы таныйман: сизин ичигизде Аллагьгъа бакъгъан сююв ёкъ! 43Мен сизге Атамны атындан гелгенмен, сиз буса Мени къабул этмейсиз. Амма оьзюню атындан башгъа бириси гелсе, сиз ону къабул этежексиз+. 44Сиз бир биригизден макътавлар къабул этесиз, амма Бир болгъан Аллагьдан макътавлар къазанмакъ учун чалышмайсыз! Сиз нечик инанып боласыз дагъы+?

45Атамны алдында Мен сизин айыплар деп ойлашмагъыз. Сизин айыплажакъ сиз оьзюне умут байлагъан Мусадыр!
46Эгер сиз Мусагъа инана эдигиз буса, Магъа да инанажакъ эдигиз. Неге тюгюл де, о Мени гьакъымдан язгъан+. 47Амма о язгъанлагъа да инанмагъан сонг, Мени сёзлериме сиз нечик инанажакъсыз?

6

Иса беш минг адамны тойдура

6^1•Шондан сонг Иса Галилея кёлню (огъар башгъача Тиберия кёл деп де айтыла болгъан) янына бара. 2Ону арты булан онда кёп халкъ да бара. Неге тюгюл де, олар аврувлуланы сав этип, Иса этеген аламатланы гёрелер. 3Тавгъа чыгъып, Иса онда якъчылары булан олтура. 4Ягьуди Пасха байрам ювукълашып геле болгъан+. 5Гёз къаратып, Иса янына кёп адамлар гелегенин гёргенде, Филипге:

– Оланы тойдурмакъ учун, экмекни къайдан сатып алайыкъ? – деп сорай+.

6Бу сёзню Иса ону сынап къарамакъ учун айта. Не этежегин чи О Оьзю биле. 7Филип Огъар:

– Оланы гьарисине гиччи гесек сама тюшсюн учун, эки юз гюмюш акъчагъа алгъан экмек де таманлыкъ этмес, – деп жавап бере.

8Якъчыларындан бири болгъан Андрей – Петерни иниси Огъар:+

9– Мунда бир яшны беш экмеги де, эки балыгъы да бар. Булай кёп халкъгъа ондан не болсун? – дей.

10– Адамланы ерде олтуртугъуз, – дей Иса.

Шо ерде кёп от болгъан. Адамлар да олтура. Къатынгишилени де, яшланы да гьисапгъа алмайлы, олар беш мингге ювукъ адам болгъан. 11О заман экмеклени алып, шюкюр дуа этгенден сонг, Иса олтургъанлагъа пайлай. Шо кюйде балыкъланы да пайлай, гьар кимге сюйген чакъыны бере+. 12Адамлар ашап тойгъандан сонг, Иса якъчыларына:

– Гьеч зат зая болмасын учун, къалгъан гесеклени жыйыгъыз, – дей.

13Адамлар ашагъан сонг, беш экмекден къалгъан гесеклени жыйгъанда, олардан он эки четен тола. 14Иса этген бу аламатны гёргенде, адамлар: «Бу Адам дюньягъа гелме герекли герти Пайхаммар!» – деп сёйлемеге башлайлар+. 15Адамлар артындан гелип, Оьзюн гюч булан пача этмеге сюегенин билгенде, Иса янгыз дагъы да къайтып тавгъа чыгъа.

Иса сувну уьстюнден юрюй

16•Ахшам болгъанда, Исаны якъчылары кёлге баралар. 17Бир къайыкъгъа да минип, кёлню бириси ягъына, Капернагьум деген юртгъа баралар. Къарангы бола. Иса буса оланы янына къайтып битмей болгъан. 18Гючлю ел чыгъа, кёл гьалеклене. 19Беш алты чакъырым арекге юзгенден сонг, олар Исаны кёлню уьстю булан къайыкъгъа ювукълашып юрюп гелегенин гёрелер. Шондан бек къоркъалар. 20О буса олагъа булай дей:

– Менмен! Къоркъмагъыз!

21Якъчылары Ону къайыкъгъа миндирмеге сюелер, къайыкъ да шоссагьат барагъан ягъасына етише. 22Артындагъы гюн кёлню бириси ягъасында токътагъан халкъ шо ерде Исаны якъчылары минген бир къайыкъдан башгъасы болмагъанны гёре. Иса якъчылары булан бирче шо къайыкъгъа минмегенни ва олар янгыз юзюп чыкъгъанны биле. 23Шонда Раббибиз шюкюр дуа этгенден сонг, халкъ экмек ашагъан ерни ювугъуна Тибериядан башгъа къайыкълар да геле. 24Халкъ онда Исаны ва Ону якъчыларыны ёгъун гёрген заманда, къайыкълагъа да минип, Капернагьумгъа Ону излемеге бара.

Яшав береген азыкъ

25Исаны кёлню бириси ягъында табып, Огъар:

– Устаз, Сен мунда не заман гелдинг? – деп сорайлар.

26– Гертисин сёйлеймен сизге: сиз Мени этген аламатларым учун тюгюл, экмек ашап тойгъаныгъыз учун излейсиз! 27Бу дюньяны азыгъын тюгюл, даимлик яшав береген азыкъны гьайын этигиз. Шо яшавну сизге Мен, Инсанны Уланы, бережекмен, неге тюгюл Атабыз Аллагь Магъа разилигини белгисин салды, – деп жавап бере Иса олагъа.

28– Этеген ишлерибизден Аллагь рази къалсын учун, биз не этме герекбиз? – деп сорайлар.

29– Аллагь сюеген иш О йиберген Адамгъа сизин иман салмакълыгъыгъыздыр, – деп жавап бере Иса+.

30Олар Исагъа булай дейлер:

– Гёрюп, Сагъа иман салсын учун, Сен бизге не аламат гёрсетмеге боласан? Не иш этежексен+? 31Бизин ата бабаларыбыз дангылда кёкден тюшген манна[*] деген азыкъны ашап тургъанлар. Сыйлы Язывларда язылгъаны йимик, «Ашамакъ учун, О олагъа кёкден азыкъ берген»+.

32Иса олагъа булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: кёкден сизге азыкъны Муса бермеген, сизге кёкден герти азыкъны береген Мени Атамдыр. 33Кёкден гелген ва бу дюньягъа яшав гелтиреген Ким буса, О Аллагь берген азыкъдыр.

34– Я Рабби, энниден сонг да даим бизге шолай азыкъны берип тур! – дей олар Огъар+.

35Иса да олагъа булай дей:

– Яшав гелтиреген азыкъ Менмен. Мени яныма гелген бир заманда да ач болмас. Магъа иман салгъан бир заманда да сувсамас+. 36Амма Мен сизге алда да айтдым: сиз Мени гёрдюгюз, амма иман салмадыгъыз! 37Оьзлени Атам Магъа тапшургъан адамлар бары да Мени яныма гележеклер. Мени яныма гелгенлени де Мен бир заманда да гери урмасман+. 38Неге тюгюл де, Мен кёклерден Оьзюм сюйгенни этмек учун тюгюл, Мени йиберген Атам сюйгенни этмек учун гелгенмен+. 39Мени Йибергенни сюегени шудур: Оьзю Магъа тапшургъанланы гьеч бириси де тас болмасын, Мен къыяматгюн оланы барысын да тирилтежекмен+. 40Атамны сюегени – Уланын гёрюп, Огъар иман салагъан гьар ким даимлик яшавну алмакъдыр. Шо заман къыяматгюн Мен оланы тирилтежекмен+.

41«Мен кёкден гелген азыкъман», – дегени саялы, ягьудилер Огъар разисизлигин билдирмеге башлайлар.

42– Атасын ва анасын биз таныйгъан Юсупну уланы Иса тюгюлмю Бу? «Мен кёкден гелгенмен», – деп гьали О нечик айтма бола? – деп сорайлар+.

43Иса олагъа булай жавап бере:

– Хонтурланмагъыз. 44Мени йиберген Атам къуршамай туруп, Мени яныма бирев де гелмеге болмас. Мени яныма гелгенни Мен къыяматгюн тирилтежекмен+. 45Пайхаммарланы китапларыны биринде язылгъан кюйде, «Оланы барын да Аллагь уьйретежек». Атама тынглап, Ондан уьйренген гьар ким Мени яныма гележек. 46Булай демек Атаны инсан гёрген демек тюгюл. Аллагь йиберип гелген Менден башгъа Ону бирев де гёрмеди. Атамны янгыз Мен гёрдюм+. 47Гертисин сёйлеймен сизге: Магъа иман салагъанны даимлик яшаву бола. 48Яшав береген азыкъ Менмен. 49Сизин ата бабаларыгъыз дангылда манна ашагъан, амма оьлгенлер. 50Кёкден гелген азыкъ буса олай тюгюл: ону ашагъанлар бир заманда да оьлмежеклер. 51Кёкден гелген яшав береген азыкъ Менмен. Ону ким ашаса да, даим яшап къалажакъ. Дюньядагъылар даимлик яшав алсын учун, Мен бережек азыкъ Мени къаркъарамдыр+.

52Шо заман ягьудилер:

– Бу Адам бизге ашамагъа Оьзюню этин нечик бере? – деп, бир бири булан эришмеге башлай.

53Иса да олагъа булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: эгер сиз Инсанны Уланыны къаркъарасын ашап, къанын ичмесегиз, сизде яшав болмажакъ+. 54Мени къаркъарамны ашап, къанымны ичегенни даимлик яшаву болур. Къыяматгюн Мен ону тирилтермен. 55Мени къаркъарам – герти азыкъ, Мени къаным да – герти ичеген зат. 56Мени къаркъарамны ашап, къанымны ичеген Мени булан бирликде болур, Мен буса ону булан бирликде болурман+. 57Яшав береген Атам Мени йибергени йимик ва Мен Атам себепли болуп яшайгъаным йимик, къаркъарамны ашайгъанлар да Мен себепли болуп яшап къалажакълар. 58Кёкден гелген азыкъ муна шолайдыр. О сизин ата бабаларыгъыз ашагъаны йимик тюгюл. Ата бабаларыгъыз шо азыкъны ашагъан сонг да оьлген буса, бу азыкъны ашайгъанлар даим яшап къалажакълар.

59Иса бу сёзлени Капернагьумда синагогда айта.

Якъчыларыны бир хыйлылары Иса булан бармай

60Ону якъчыларыны бир хыйлылары муну эшитгенде:

– Булай уьйретивню къабул этмеге къыйын. Ону ким къабул этмеге бола? – деп сёйлейлер.

61Бу сёзлеге якъчылары хонтурлангъанын англагъан Иса олагъа:

– Бу Мени сёзлерим сизин уьркдюреми? 62Шолай болгъанда, Мени, Инсанны Уланын, Оьзю алда болгъан ерине къайтып гётерилегенин гёрсегиз, нечик болур+? 63Яшав гелтиреген янгыз Ругьдур, мунда инсанны гючю ёкъдур. Мен сизге сёйлеген сёзлерде яшав гелтиреген Ругь бардыр+. 64Амма сизин арагъызда инанмайгъанлар да бар, – дей.

Ким инанмайгъанны ва Оьзюне ким хыянатлыкъ этежекни Иса башынданокъ билген+. 65Сонг Иса:

– Мен буланы сизге айтгъаным, Атам йибермей туруп, гьеч бирев де Мени яныма гелме болмайгъаны саялыдыр, – дей.

66Шо замандан сонг Исаны якъчыларыны бир кёплери Ону къоялар ва дагъы Ону булан бармайлар.

67Шо заман Иса он эки де якъчысына:

– Сиз де сама гетмеге сюймеймисиз? – деп сорай.

68– Я Рабби! Биз кимни янына барайыкъ? Даимлик яшав береген сёзлер Сеникидир. 69Сен Аллагьны Сыйлысы экенингни де биз гьали билебиз. Сагъа иман да салабыз, – деп жавап бере Петер Огъар+.

70– Сизин, он эки де якъчымны, сайлагъан Мен тюгюлменми? Амма арагъыздан биригиз иблис болуп чыгъажакъ, – дей Иса олагъа+.

71Муну О Симон Искариетни уланы Ягьуданы гьакъында айтгъан. Неге тюгюл де, он эки якъчысыны бири буса да, Ягьуда Исагъа хыянатлыкъ этежек+.

7

Иса ягьудилени Чатырлар байрамында

7^1Сонг Иса Галилеяда айланмагъа башлай. О Ягьудеяда айланмагъа сюймей, неге тюгюл ягьудилер Ону оьлтюрмеге хыял эте болгъан+. 2Ягьудилени Чатырлар байрамы[*] ювукълашып геле+. 3Инилери Огъар:

– Мундан гетип, Ягьудеягъа бар! Сен этеген ишлени якъчыларынг да гёрсюнлер+. 4Оьзю белгили болма сюеген адам этеген ишлерин яшыртгъынлыкъда сакъламас. Бу ишлени Сен эте болгъан сонг, Оьзюнгню дюньягъа да ачыкъ эт! – дей. 5Гьатта инилери де Огъар иман салып битмей болгъанлар.

6– Мени заманым гьали де етишип битмеген, сизге буса гьар не заман да къыйыша+. 7Сизин дюнья гёрюп ярамайгъан болмас. Мени буса дюнья гюнагь ишлер этегенине шагьатлыкъ этегеним саялы гёрюп ярамай+. 8Сиз байрамгъа оьзюгюз барыгъыз, Мен буса бу байрамгъа бармайман. Мени заманым гьали де етишип битмеген, – дей Иса олагъа.

9Булай да айтып, Иса Галилеяда къала. 10Инилери байрамгъа гетгенде, Иса да онда бара, тек ачыкъ ачыкъдан тюгюл, яшыртгъынлай бара. 11Ягьудилени башчылары Ону байрамда излеп айланалар. «Къайдадыр шо Адам?» – деп ахтарып сорап туралар олар. 12Халкъны арасында Ону гьакъында хыйлы эришивлюклер де юрюле. «О яхшы Адам», – дей бирлери. «Тюгюл, О халкъны алдата», – дей башгъалары. 13Амма ягьудилени башчыларындан къоркъуп, Ону гьакъында бирев де ачыкъдан сёйлемей+.

14Байрам орталашып турагъанда, ибадатханагъа барып, Иса онда халкъгъа Аллагьны каламын англатмагъа башлай.

15– Бу Адам о затлар булан бир де машгъул болмагъан чы. Мунча затны къайдан биле? – деп тамашалыкъ эте ягьудилер.

16Иса олагъа булай жавап бере:

– Мен уьйретеген затлар Менден тюгюл, Мени Йибергенден геле+. 17Эгер бирев Аллагь сюеген затны этмеге сюйсе, Мен уьйретеген затлар Аллагьдан гелгенми, ёгъесе олар Менден Оьзюмденми – шону билежек. 18Оьзюнден сёйлейген оьзюне макътавлукъ ахтарыр. Оьзюн Йибергенге макътав гелтирмеге сюеген гьакъ юрекден айланыр. Ону юрегинде ялгъан ёкъдур+. 19Сизге Къанунну Муса бермедими? Амма сизин гьеч биригиз де Къанунну кютмейсиз! Мени не учун оьлтюрмеге сюесиз+?

20– Сен жинлисен. Сени оьлтюрмеге сюеген кимдир? – деп сорай халкъ+.

21Иса олагъа булай жавап бере:

– Мен бир аламат иш гёрсетдим, сиз буса барыгъыз да тамаша болдугъуз. 22Муса сизге уланларыгъызны сюннет этмекни буюргъан. (Тек сюннет этмек Мусадан тюгюл, ата бабаларыбыздан.) Сиз буса яшланы бир бирде сонгугюнлер де сюннет этесиз. 23Мусаны буйругъун бузмайбыз деп, сонгугюнлер де яшланы сюннетлейген болгъан сонг, сонгугюн Мен адамны къаркъарасын сав этген деп, сиз Магъа не учун къазапланасыз+? 24Тыш гёрюнюшюне къарап, дуван этмегиз, дуваныгъыз адилли болсун!+

25Бу заман ерусалимлилерден бирлери:

– Башчылар оьлтюрмек учун ахтарып айланагъан Адам Бу сама тюгюлмю? 26Къарагъыз чы, адамлар булан О ачыкъдан сёйлей, Огъар буса бирев де бир зат да айтмай. Балики, Ону Месигь экенин башчылар гертиден де билгендир? 27Амма биз Бу Адам къайдан экенин билебиз. Месигь гелгенде буса, О къайдан гелгенни бирев де билмей къалажакъ, – деп сёйлемеге башлайлар+.

28Ибадатханада Аллагьны каламын англатагъанда, Иса къычырып булай дей:

– Сиз Мени таныймысыз дагъы? Мен къайдан экенимни де билемисиз? Буса да Мен Оьзюмден гелмегенмен. Мени йиберген Атама инанмагъа ярай. Сиз Ону танымайсыз, 29амма Мен буса Ону таныйман. Мен Ону ягъындан гелгенмен, Мени йиберген де О+.

30Бу заман олар Ону тутмагъа къарайлар. Амма Огъар бирев де тийип болмай, неге тюгюл гьали де Ону белгиленген болжалы етишип битмеген болгъан+. 31Халкъны бир кёп яны, Огъар иман салып: «Месигь гелгенде, бизге Бу Адам гёрсетгенинден артыкъ аламатлар гёрсетежекми?» – деп сёйлейлер+.

32Халкъ Исаны гьакъында сёйлейген затланы фарисейлер эшителер. Исаны тутмакъ учун, баш дин къуллукъчулар булан фарисейлер ибадатхананы къаравулларын йиберелер. 33Иса буса олагъа булай дей:

– Гьали де бираз заман Мен сизин булан туражакъман, сонг Мени Йибергенни янына гетежекмен+. 34Сиз Мени ахтаражакъсыз, амма тапмажакъсыз, неге тюгюл Мен бар ерге сиз гелмеге болмажакъсыз+.

35Шо заман ягьудилер оьз арасында:

– Биз табып болмайгъан ерге О къайда бара экен? Балики, О грек шагьарларда яшайгъан ягьудилени янына барып, греклеге Аллагьны каламын англатма сюедир? 36«Сиз Мени ахтаражакъсыз, амма тапмажакъсыз, неге тюгюл Мен бар ерге сиз гелмеге болмажакъсыз», – дейген сёзлер нени англата? – деп сёйлейлер.

37Байрамны ахырынчы, инг аслу гюнюнде Иса, туруп, къычырып булай дей:

– Эгер ким сувсагъан буса, яныма гелип ичсин!+
38Сыйлы Язывларда язылгъан кюйде, «Магъа иман салагъан гьар кимни ичинден яшав береген сувну булакълары агъажакъ»+.

39Бу сёзлени Иса Оьзюне иман салагъанлагъа гележек Аллагьны Ругьуну гьакъында айта. О заман адамлагъа Аллагьны Ругьу берилмеген болгъан, Иса да Аллагьны макътавлугъуна гётерилип битмеген болгъан+.

40Халкъны ичинден бирлери бу сёзлени эшитгенде:

– Бу Адам – гертиден де пайхаммар, – дейлер+.

41– Бу Адам – Месигь, – дейлер башгъалары.

– Болмас! Месигь Галилеядан гелме герекми дагъы? 42Сыйлы Язывларда Месигь Давутну наслусундан, Давут яшагъан Байтлагьам шагьарда туважакъ деп язылмагъанмы дагъы? – деп сорайлар бирлери+.

43Шолайлыкъда, халкъны арасында Ону гьакъында эришивлюклер тувулуна+. 44Олардан бирлери Исаны тутмагъа да сюелер, амма Огъар бирев де къол узатып болмай.

45Шо заман ибадатхананы къаравуллары баш дин къуллукъчуланы ва фарисейлени янына къайталар. Къаравуллагъа:

– Неге Ону тутуп алып гелмедигиз? – деп сорайлар.

46– Бу Адам йимик сёйлейген гиши бир заманда да болмагъандыр, – деп жавап берелер къаравуллар.

47– О сизин де сама алдатмадымы? 48Башчылардан яда фарисейлерден бирев сама да Огъар иман салдымы+? 49Къанундан англаву ёкъ саялы, бу къара халкъгъа налат болгъан, – дей фарисейлер олагъа.

50Амма фарисейлени арасындан алда Исаны янына гелген Никодим олагъа:+

51– Бизин Къанунубузгъа гёре, бир башлап адамгъа тынгламай туруп ва о не этгенни билмей туруп, дуван этеми дагъы? – дей+.

52– Сен де Галилеядан сама тюгюлмюсен? Бир башлап Сыйлы Язывланы уьйрен, Галилеядан бир де пайхаммар чыкъмагъанны оьзюнг гёрюрсен, – деп жавап берелер огъар+.

53Сонг оланы гьариси уьйлерине къайта.

8

Зина этген къатын

8^1Иса буса Зайтун тавгъа бара. 2Эртен тез О ибадатханагъа дагъы да геле ва бары да халкъ Ону янына жыйыла. Иса олтуруп олагъа Аллагьны каламын англатмагъа башлай. 3Дин алимлер ва фарисейлер, Ону янына зина эте туруп тутулгъан бир къатынны гелтирип, ону бары да халкъны алдына чыгъаралар. 4Исагъа булай дей:

– Устаз, бу къатын зина эте туруп табулгъан. 5Муса оьзюню Къанунунда бизге булайланы таш урушгъа тутмагъа буюргъан. Бугъар Сен не дерсен+?

6Олар шону Исаны сынап къарамакъ учун ва берген жавабын Огъар Оьзюне къаршы къолламагъа онгайлыкъ тапмакъ учун сорайлар. Иса буса энкейип бармагъы булан ерде язывлар эте+. 7Огъар дагъы да къайтарып сорагъанда, О эретуруп йиберип:

– Кимни гюнагьы ёкъ буса, шо адам о къатынгъа башлап таш атсын! – дей+.

8О дагъы да энкейип, бармагъы булан ерде язывлар этмеге башлай. 9Шону эшитгенде, къартлардан башлап барысы да бирини артындан бири чыгъып гетмеге башлай. Иса Оьзюню алдында орталыкъда токътагъан шо баягъы къатын булан янгыз къала. 10Иса туруп огъар:

– Гьей къатын, булар бары да къайда? Сени бирев де гюнагьламадымы? – деп сорай.

11– Гьеч бирев де, Бийим, – дей къатын.

– Мен де сени гюнагьламайман. Бар, дагъы гюнагь иш этмессен, – дей Иса огъар[*]+.

Иса дюньягъа нюр тёге

12Сонг Иса халкъ булан дагъы да сёйлей. О:

– Мен бу дюньягъа нюр тёгемен. Мени артым булан юрюген къарангылыкъда къалмас, яшав береген нюр даим ону булан болур, – дей+.

13О заман фарисейлер Огъар:

– Сен Оьзюнг Оьзюнге шагьатлыкъ этесен. Сени шагьатлыгъынг гьакъ тюгюл, – дейлер+.

14Иса олагъа булай жавап бере:

– Мен Оьзюм учун шагьатлыкъ этсем де, Мени шагьатлыгъым гьакъдыр, неге десегиз, Мен къайдан гелгенимни де, къайда барагъанымны да билемен. Сиз буса Мени къайдан гелгенимни де, къайда барагъанымны да билмейсиз+. 15Сиз инсанны гёзюнден къарап дуван этесиз. Мен буса биревге де дуван этмеймен+. 16Эгер Мен дуван этсем де, Мени дуваным гьакъ, неге тюгюл бу дуванымда Мен янгыз тюгюлмен, Мени булан Мени йиберген Атам да бар+. 17Эгер эки адам бир затны токъташдыра буса, оланы шагьатлыгъы гьакъ гертидир деп язылгъан сизин Къанунугъузда да+. 18Мен Оьзюмню гьакъымда Оьзюм шагьатлыкъ этемен, Мени йиберген Атам да Мени гьакъымда шагьатлыкъ эте+.

19О заман Огъар:

– Сени Атанг къайдадыр? – деп сорайлар.

– Сиз не Мени, не Атамны танымайсыз. Сиз Мени таный болгъан эдигиз буса, Атамны да таныр эдигиз, – деп жавап бере Иса+.

20Бу сёзлени Иса ибадатханада Аллагьны каламын англатагъанда, хазна сандыкъны къырыйында сёйлей. Ону бирев де тутмай, неге тюгюл Ону заманы гелип битмеген болгъан+. 21Иса дагъы да олагъа булай дей:

– Мен сизин къоюп гетемен, сиз буса Мени ахтаражакъсыз, амма оьзюгюзню гюнагьларыгъыз булан оьлюп гетежексиз. Мен барагъан ерге сиз гелип болмажакъсыз+.

22Шо заман ягьудилер:

– О Оьзю Оьзюн оьлтюреми экен? «Мен барагъан ерге сиз гелип болмажакъсыз», – деп нени гьакъында айта экен? – деп бир бирине сорайлар.

23Иса олагъа булай дей:

– Сиз тюпдеги дюньядансыз, Мен буса оьрденмен. Сиз бу дюньядансыз, Мен буса бу дюньядан тюгюлмен+. 24Шо саялы Мен сизге: «Оьзюгюзню гюнагьларыгъыз булан оьлюп гетежексиз!» – деп айтдым. Мен гертиден де Ким экениме инанмасагъыз, сиз барыгъыз да оьзюгюзню гюнагьларыгъыз булан оьлюп гетежексиз.

25– Шолай буса, Сен кимсен дагъы? – деп сорайлар Огъар.

Иса булай жавап бере:

– Башдан берли Мен Оьзюм киммен деп айтгъан бусам, Шоман. 26Сизин гьакъыгъызда айтмагъа ва сизин айыпламагъа кёп затларым бар. Мени Йибергенни сёзлери гьакъ гертидир, Мен де Ондан эшитгенлеримни дюньягъа билдиремен+.

27Олар Атасыны гьакъында О оьзлеге не айтгъанны англамайлар. 28Шо саялы Иса олагъа булай дей:

– Мени, Инсанны Уланын, сиз гётергенде, Мен гертиден де Ким экенимни, Мен Оьзюмден бир зат да этмейгенимни, бу сёзлени Атам уьйретгени йимик сёйлейгенимни билежексиз+. 29Мени Йиберген даим Мени булан. О Мени янгыз къоймай. Мен даим О ушатагъан ишлени этемен+.

30Иса бу сёзлени айтагъанда, кёплер Огъар иман салалар+.

«Гьакъ гертилик сизин азат этер»

31Иса Оьзюне иман салгъан ягьудилеге булай дей:

– Эгер Мени сёзюме тынглап юрюсегиз, сиз герти якъчыларым боларсыз. 32Сиз гьакъ гертиликни билерсиз ва гьакъ гертилик сизин азат этер+.

33– Биз Ибрагьимни наслусунданбыз, бир заманда да биревню де къуллары да болмагъанбыз! «Сиз азат болажакъсыз», – деп Сен нечик сёйлейсен? – дейлер олар+.

34Иса олагъа булай жавап бере:

– Гертисин сёйлеймен сизге: гюнагь иш этеген гьар ким гюнагьны къулудур+. 35Амма есини ожагъында къул даимге къалмас, Уланы буса онда даимге къалажакъ+. 36Шогъар гёре Мен, Аллагьны Уланы, сизге азатлыкъ берсем, сиз гертиден де азат болажакъсыз. 37Сиз Ибрагьимни наслусундан экенигизни билемен, амма сиз Мени оьлтюрмеге сюесиз, неге тюгюл Мен уьйретеген затланы къабул этмейсиз+. 38Мен сизге Атам Магъа гёрсетген затланы гьакъында сёйлеймен. Сиз буса оьзюгюзню атагъыз айтагъан затланы этесиз.

39– Бизин атабыз – Ибрагьим, – дейлер ягъудилер.

– Эгер сиз Ибрагьимни авлетлери болгъан эдигиз буса, Ибрагьим этеген ишлени этер эдигиз+. 40Сиз буса гьали Мени, Аллагьдан эшитген гьакъ гертини сизге сёйлейген Адамны, оьлтюрмеге сюесиз. Ибрагьим шолай этмеди! 41Сиз оьзюгюзню атагъыз этген ишни этесиз, – дей Иса олагъа.

– Биз пич тувмагъанбыз! Бизин бир Атабыз бар, О да Аллагьдыр, – деп жавап берелер ягьудилер Огъар+.

42– Эгер Аллагь сизин Атагъыз эди буса, сиз Мени сюер эдигиз. Мен Аллагьны янындан гелдим, гьали буса мундаман. Мен Оьзюмден гелмедим, Мени О йиберди. 43Мен айтагъанымны сиз неге англамайсыз? Неге тюгюл де, Мени сёзлеримни къабул этмеге болмайсыз. 44Сизин атагъыз иблисдир, сиз де о атагъызны хыялларын кютмеге сюесиз. О башдан берли де адам оьлтюрювчю болду ва бир заманда да гьакъ гертини яны болмады, неге тюгюл онда оьзюнде де гьакъ герти ёкъ. О ялгъан айтагъанда, оьзюню ана тилинде сёйлей, неге тюгюл о оьзю де ялгъанчы, ялгъанланы да атасы+. 45Мен янгыз гьакъ гертини сёйлейгеним саялы, сиз Магъа инанмайсыз. 46Сизин къайсыгъыз Мени гюнагьлы деп айыплама боласыз? Мен гьакъ гертини сёйлей бусам, сиз Магъа неге инанмайсыз? 47Аллагьныки болгъанлар Ону сёзлерине тынглар. Сиз Аллагьныки тюгюлсюз, шо саялы Мени сёзлериме тынгламайсыз, – дей Иса олагъа.

«Мен Ибрагьим тувгъунча да бар эдим»

48Ягьудилер Огъар булай дейлер:

– Сен бир жинли самариялысан. Биз Сагъа тюзюн айтабыз+.

49– Мен жинли тюгюлмен. Мен Атама гьюрмет этемен, сиз буса Мени хорлайсыз+. 50Мен Оьзюм учун макътавлукъ ахтарып айланмайман. Амма Мени учун шо макътавлукъну ахтарагъан Башгъасы бар. О буса тюз дуван эте+. 51Гертисин сёйлеймен сизге: ким Мени айтгъанымны этип юрюсе, бир заманда да оьлюм гёрмежек, – дей Иса+.

52– Сен жинли экенге биз гьали лап тюшюндюк. Ибрагьим оьлген, пайхаммарлар да оьлгенлер. Сен буса: «Сени айтгъанынгны этип юрюгенлер оьлюм гёрмежек!» – дейсен. 53Буса Сен бизин оьлген атабыз Ибрагьимден де уллумусан? Пайхаммарлар чы оьлген. Сен Оьзюнгню киммен деп гьисап этесен? – деп сорайлар ягьудилер.

54– Эгер Мен Оьзюмню макътасам, Мени макътавум бир гьеч зат болур. Мени макътавлу этеген Атамдыр. Сиз О сизин Аллагьыгъыз дейсиз+. 55Сиз Ону бир заманда да танымагъансыз, Мен буса Ону таныйман. Эгер Мен Ону танымайман деп айтсам, Мен де сизин йимик ялгъанчы болур эдим. Мен Ону таныйман ва Ону айтгъанын этемен+. 56Сизин атагъыз Ибрагьим Мен гелген гюнню гёрюрмен деп сююнген. О шо гюнню гёрген ва ондан сююнген! – деп жавап бере Иса олагъа+.

57– Сагъа элли йыл да болмай, Сен Ибрагьимни гёрдюнгмю дагъы? – дейлер ягьудилер.

58– Гертисин сёйлеймен сизге: Мен Ибрагьим тувгъунча да бар эдим, – дей Иса олагъа.

59Шо заман ягьудилер Огъар урмагъа къолларына ташлар алалар. Амма Иса яшына ва ибадатханадан гете+.

9

Тувмадан сокъур адамны сав этив

9^1Оьтюп барагъанда, Иса тувмадан сокъур бир адамны гёре. 2Якъчылары Огъар:

– Устаз, бу адам неге сокъур болуп тувгъан? Гюнагь ишни ким этген: оьзюмю яда ата анасымы? – деп сорайлар+.

3Иса булай жавап бере:

– Не бу оьзю, не ата анасы гюнагь иш этмеген. Аллагь ондан таба Оьзюню къудратын гёрсетип болсун учун, ону сокъур болуп тувдургъан. 4Гюн битип къалгъынча, Мени Йибергенни ишлерин этмеге герекбиз. Гече болгъанда бирев де ишлемеге болмас+. 5Бу дюньяда Мен бар чакъы Мен дюньягъа Нюр тёгемен+.

6Бу сёзлени айтгъан сонг, О ерге тюкюрюп, тюкюрюкге хумну булгъап, балчыкъ эте. Шо балчыкъны сокъурну гёзлерине сюрте+. 7Сокъургъа:

– Бар энни, Силогьам гьавузунда жувун, – дей (Силогьам демек «Йиберилип гелген» демекдир).

Сокъур да барып жувуна ва ону гёзлери гёреген болуп къала+. 8Хоншулары ва ону сокъур гьалда садагъа тилеп тургъанын гёрген адамлар:

– Бу олтуруп садагъа тилеп турагъан адам тюгюлмю? – деп сёйлейлер.

9– Дюр, бу шо адам, – дейлер бирлери.

– Тюгюл, тек огъар ошай, – дейлер башгъалары.

– Шо сокъур адам менмен, – дей сокъур.

10– Олай буса, нечик гёреген болдунг дагъы? – деп сорайлар огъар.

11О булай жавап бере:

– Иса деген Адам Оьзюню тюкюрюгюне хумну булгъап, балчыкъ этип, гёзлериме сюртдю. Сонг: «Бар энни, Силогьам гьавузунда жувун», – деп айтды. Мен де барып жувунуп, гёреген болуп къалдым.

12– О Адам къайдадыр? – деп сорайлар огъар.

– Билмеймен, – деп жавап бере о.

13Башда сокъур болгъан шо адамны фарисейлени янына алып гелтирелер. 14Иса балчыкъ сюртюп ону гёзлерин гёреген этген гюн сонгугюн болгъан+. 15Фарисейлер о нечик гёреген болгъанын сорама башлайлар. О да фарисейлеге:

– О мени гёзлериме балчыкъ сюртдю, сонг мен жувунуп, гёреген болуп къалдым, – дей.

16Фарисейлени бирлери:

– Бу Адам Аллагьдан йиберилип гелмеге кюй ёкъ. О сонгугюнню адатын юрютмей, – дейлер.

– Аллагь йиберип гелген адам тюгюл буса, булай аламатланы нечик этме бола дагъы? – дейлер башгъалары.

Шону уьстюнден оланы арасында эришивлюк де бола+. 17Шо заман сав болгъан сокъургъа: О Адам сени гёзлерингни ачды дейсен сен. Ону гьакъындан сен не айтма боласан? – деп дагъы да сорайлар.

– О Адам – Пайхаммар, – деп жавап бере о+.

18Бу адам алда сокъур болуп, гьали гёреген болгъанына ягьудилени башчылары нечик де инанмайлар, шо саялы ону ата анасын чакъырып гелтиртелер. 19Сонг олагъа:

– Бу сизин уланыгъызмы? Сиз бу сокъур болуп тувгъан дейсиз. Гьали бу нечик гёреген болуп къалгъан дагъы? – деп сорайлар.

20– Бу бизин уланыбыз экенни ва сокъур болуп тувгъанын биз билебиз. 21Амма о нечик гёреген болгъанын, ону гёзлерин ким ачгъанны биз билмейбиз. Огъар оьзюне сорап къарагъыз. О гьакъылбалыкъ болгъан, оьзюню гьакъында оьзю сёйлесин, – деп жавап берелер ата анасы.

22Ягьудилени башчыларындан къоркъагъаны саялы, ону ата анасы шолай жавап бере. Неге тюгюл де, Иса Месигь экенни ачыкъдан мюкюрлюк этген гьар гишини синагогдан къуваламакъ деп, ягьудилер алданокъ къарар чыгъаргъан болгъан+. 23Ону ата анасы: «О гьакъылбалыкъ болгъан. Огъар оьзюне сорап къарагъыз», – деп айтгъаны да муна шо саялы.

24Алда сокъур болгъан шо адамны бирдагъы да чакъырып, огъар:

– Аллагьны атын тутуп ант эт! О Адам гюнагь ишлер этегенни биз билебиз, – дейлер.

25– О гюнагь ишлер этегенни яда этмейгенни мен билмеймен, тек мен бир затны билемен: башда мен сокъур эдим, гьали буса гёремен, – деп жавап бере о ягьудилеге.

26– О сагъа не этди? Гёзлерингни нечик ачды? – деп сорайлар огъар бирдагъы керен.

27– Мен сизге айтдым чы, сиз буса тынгламадыгъыз. Сиз шону гьакъында бирдагъы да неге эшитмеге сюесиз? Ёгъесе, сиз де Ону якъчылары болма сама сюймеймисиз? – деп жавап бере о.

28Шо заман ягьудилени башчылары, ону мысгъыллап:

– Ону якъчысы сенсен! Биз Мусаны якъчыларыбыз! 29Биз Аллагь Муса булан сёйлегенин билебиз, О Адам къайдан гелгенин буса билмейбиз, – дейлер+.

30Гёзлери ачылгъан адам олагъа:

– Ону къайдан гелгенин сиз билмейгенигиз тамаша. Мени гёзлеримни ачгъан О чу. 31Аллагь гюнагь ишлер этгенлеге тынгламайгъанны биз билебиз. Аллагь Оьзюнден къоркъуп ва Оьзю айтгъанны этип юрюйгенлеге тынглай+. 32Ким буса да бирев тувмадан сокъур бир адамны гёреген этген деп бир заманда да эшитилмеген. 33Эгер Бу Адам Аллагьдан йиберилип гелмеген эди буса, О гьеч бир зат да этип болмас эди, – деп жавап бере.

34Ягьудилер огъар:

– Тувмадан гюнагьгъа да батып, гьали сен бизин уьйретмеге къараймысан? – деп жавап берип, ону синагогдан къувалап чыгъаралар.

35Олар бу адамны синагогдан къувалагъанны эшитип ва ону излеп табып, Иса огъар:

– Сен Инсанны Уланына иман саламысан? – деп сорай.

36– Бийим! Магъа О Ким экенин айт, мен де Огъар иман саларман, – дей о.

37– Сен Ону гёрдюнг, гьали сени булан сёйлеп турагъан да Одур, – дей Иса огъар+.

38– Я Рабби, иман саламан, – деп, сужда эте о.

39– Мен бу дюньягъа гёрмейгенлер гёрсюн, гёрегенлер гёрмейген болсун деп дуван этмеге гелгенмен, – дей Иса.

40Ону янында болгъан фарисейлер бу сёзлени эшитгенде, Огъар:

– Бизин де Сен сокъурлар деп гьисап этемисен? – дейлер+.

41Иса олагъа булай дей:

– Эгер сиз сокъурлар болгъан бусагъыз, Аллагьны алдында сизин айыбыгъыз болмас эди. Амма сиз: «Биз гёребиз», – дейсиз. Шолай болгъанда, сизин гюнагьларыгъыз сизин уьстюгюзде къала+.

10

Къойчу ва сирив

10^1Иса булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: къойлар турагъан гюренге, къапусундан таба гирмей, башгъа ерден таба гиреген гиши уручу ва талавурчудур. 2Къапудан гиреген гиши буса сиривню къойчусудур. 3Къаравулчу огъар къапуну ача, къойлар ону тавушун таный. О къойланы атларын айтып чакъырып, оланы гюренден къыргъа чыгъара. 4Бары да къойларын чыгъаргъанда, къойчу сиривню алды булан юрюй, къойлар буса ону арты булан бара, неге тюгюл олар ону тавушун таный. 5Амма олар ят гишини арты булан бир заманда да бармажакъ, ондан къачажакъ, неге тюгюл ону тавушу олагъа таныш тюгюл.

6Иса ягьудилеге бу масалны айта. Амма олар О не айтма сюегенни англамайлар+. 7Шо саялы Иса олагъа дагъы да булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: къой гюренни къапусу Менмен. 8Менден алда гелгенлер барысы да – уручулар ва талавурчулар, шо саялы къойлар олагъа тынгламагъан. 9Мен къапуман. Ким Менден таба оьтюп гирсе, о къутулар. О къапудан гирер, чыгъар ва оьзюне отлав табар+. 10Уручу янгыз урламакъ учун, оьлтюрмек ва ёкъ этмек учун геле. Мен буса инсанлар яшама, мол яшама болсун учун гелгенмен.

11Мен яхшы къойчуман. Яхшы къойчу оьзюню къойлары учун жанын да аямай+. 12Ялгъа тутулгъан адам герти къойчу тюгюл. Къойлар онуки тюгюл. Бёрюню гелегенин гёргенде, о къойланы къоюп къача. Бёрю де, къойланы тутуп, паралай+. 13Ону къойларда гьайы ёкъ, неге тюгюл о ялчы.

14Мен яхшы къойчуман. Оьзюмню къойларымны таныйман. Къойларым да Мени таный. 15Тап шо кюйде Атам Мени таный, Мен де Ону таныйман. Къойларым учун Мен жанымны да аямасман+. 16Мени бу сиривден къайры башгъа къойларым да бар. Мен оланы да гелтирме герекмен. Олар Мени тавушума тынглажакъ ва бир сирив, бир къойчу болажакъ!+
17Жанымны янгыдан къайтарып алмакъ учун берегеним саялы, Атам Мени сюе+. 18Мени жанымны бирев де чыгъарып алмай. Мен ону Оьзюм сююп беремен. Мени жанымны бермеге ихтиярым бар ва ону янгыдан къайтарып алмагъа ихтиярым бар. Буланы этмеге Магъа Атам буйрукъ этди+.

19Бу сёзлерден сонг ягьудилени арасында дагъы да эришивлюклер башлана+. 20Оланы кёплери:

– О жинли болгъан, гьакъылын тас этген. Огъар неге тынглайсыз? – дей+. 21Бу жинли гишини сёзлери тюгюл, жинли адам сокъур адамгъа гёз ачдырып болмас, – дей башгъалары+.

Иса Ибадатхананы Янгыртывуну байрамында

22Шо вакътилерде Ерусалимде Ибадатхананы Янгыртывуну байрамы башлана. Шо къыш вакъти бола. 23Иса ибадатхананы абзарында Сулайманны гётермесинде юрюп айлана+. 24Мунда ягьудилер, Исаны айланасына жыйылып, Огъар:

– Къачан болгъунча Сен бизин чыдамлыгъыбызны сынап туражакъсан? Эгер Сен Месигь бусанг, тувра айтып къой, – дейлер+.

25Иса олагъа булай жавап бере:

– Мен сизге айтдым, сиз инанмадыгъыз. Атамны аты булан Мен этеген ишлер Мени гьакъымда шагьатлыкъ эте+. 26Амма сиз Магъа инанмайсыз, неге тюгюл сиз Мени сиривюмдеги къойлардан тюгюлсюз. 27Мени къойларым тавушума тынглай, Мен оланы таныйман, олар да Мени артыма тюше. 28Мен олагъа даимлик яшав беремен. Олар бир заманда да оьлмежек, бирев де оланы Мени къолумдан чыгъарып да алмас+. 29Оланы Магъа берген Атам бары да затдан уьстдедир. Оланы Атамны къолундан чыгъарып алмагъа гьеч биревню де гючю етмес. 30Мен де, Атам да бирбиз+.

31Ону дагъы да таш урушгъа тутмакъ учун, ягьудилер ерден ташлар алалар+. 32Иса олагъа:

– Мен сизге Атам Магъа тапшургъан бир хыйлы яхшы ишлени этип гёрсетдим. Бу ишлерден къайсы саялы сиз Мени таш урушгъа тутмагъа сюесиз? – дей.

33– Биз Сени таш урушгъа тутмагъа сюегенибиз яхшы ишлеринг саялы тюгюл, Сен капирлик этегенинг саялы. Инсан да болуп Оьзюнгню Аллагь этип гёрсетегенинг саялы, – деп жавап бере ягьудилер Огъар+.

34Иса олагъа булай дей:

– Сизин Къанунугъузда: «Мен сизге аллагьлар деп айтдым», – деп язылмагъанмы дагъы+? 35Аллагь Оьзюню каламы етишгенлеге аллагьлар деп айтгъан. Сыйлы Язывлар гючюн тас этгенми дагъы? 36Аллагь Мени танглап бу дюньягъа йиберди. Шолай болгъан сонг: «Аллагьны Уланыман», – дейгеним саялы, «Капирлик этесен», – деп нечик айтма боласыз+? 37Эгер Мен Атамны ишлерин этмей бусам, Магъа инанмагъыз! 38Эгер Мен Атамны ишлерин эте бусам, Магъа инанмай бусагъыз да, Мен этеген ишлеге инаныгъыз. Шо заман сама Атам Мени булан бирликде, Мен буса Атам булан бирликде экенибизни англарсыз+.

39Шо заман ягьудилер Исаны дагъы да тутмагъа айланалар, амма О олардан сыпкъырылып гете+. 40Иса дагъы да Ёрдан оьзенни ари ягъына, алда Ягьия, халкъны сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурагъан ерге чыгъып гете ва онда бир нечакъы заман къала+. 41Кёплер Ону янына гелелер. Адамлар: «Ягьия бир заманда да бир аламат да гёрсетмеди, амма Бу Адамны гьакъында о айтгъан бары да зат гьакъ», – дейлер+. 42Шонда болгъанланы бир хыйлылары Огъар иман салалар+.

11

Лазарны оьлюмю

11^1Лазар деген бирев авругъан болгъан. О Мариям ва Марта деген къызардашлары булан Байтания деген юртда яшай болгъан+. 2Мариям Рабби Исаны аякъларына арив ийисли майлар сюртюп, чачлары булан сыйпап къурутажакъ къатын болгъан. Ону Лазар деген эркъардашы авругъан болгъан+. 3Къызардашлар Исагъа:

– Я Рабби, Сени сюеген адамынг авруй, – деп хабар йибере. 4Муну эшитгенде, Иса:

– Бу оьлюр аврув тюгюл, Аллагьны макътавлугъу учун, ондан таба Аллагьны Уланы макътав къазансын учун йиберилген аврув, – дей.

5Иса Мартаны, ону къызардашын ва Лазарны сюе болгъан. 6Лазарны авруйгъанын эшитгенде, Иса Оьзю токътагъан еринде дагъы да эки гюн къала. 7Сонг О якъчыларына:

– Дагъы да Ягьудеягъа барайыкъ, – дей.

8– Устаз! Бираз алдын ягьудилер Сени таш урушгъа тутма сюйген эдилер, Сен буса дагъы да къайтып онда барма сюемисен? – дейлер якъчылары Огъар+.

9– Гюнде он эки сагьат болмаймы? Гюндюз юрюйген адам сюрюнмей, неге тюгюл о бу дюньяны ярыгъын гёре+. 10Гече юрюген сюрюне, неге тюгюл ярыкъ болмай, – деп жавап бере Иса. 11Шолай да айтып, О:

– Бизин къурдашыбыз Лазар юхлай, Мен барып ону уятайым, – деп къоша+.

12– Я Рабби, юхлап болгъан буса, о къолайгъа къайтар, – дейлер якъчылары.

13Иса Лазарны оьлюмю гьакъында айтгъан болгъан, олар буса ону гертиден де юхлайгъаны гьакъында сёйлей деп ойлашалар. 14Шо заман Иса тувра булай дей:

– Лазар оьлген. 15Мени онда болмагъаныма сизин учун сююнемен. Гьали сизге Магъа иман салмагъа имканлыкъ болажакъ. Юрюгюз, энни ону янына барайыкъ.

16Оьзюне Эгиз деп айтылагъан Тома Исаны якъчыларына:

– Юрюгюз, Ону булан бирче биз де оьлейик! – дей+.

Мартаны ва Мариямны ясы

17Гелгенде, Иса Лазар къабурда ятагъаны дёрт гюн болагъанны биле. 18Байтания Ерусалимден уьч чакъырым мезгил ариде ерлешген болгъан. 19Эркъардашы оьлгени саялы, гёнгюн алмакъ учун, ягьудилени бир кёплери Мартаны ва Мариямны янына гелелер.

20Исаны гелегенин эшитгенде, Марта шоссагьат Ону къаршылама чыгъа, Мариям буса уьйде олтуруп къала. 21Шо заман Марта Исагъа:

– Я Рабби, эгер Сен мунда болгъан эдинг буса, эркъардашым оьлмес эди! 22Гьали де мен билемен, Аллагьдан Сен не зат тилесенг де, Аллагь Сагъа бережек, – дей.

23– Сени эркъардашынг къайтып тирилежек, – дей Иса огъар.

24– Билемен, къыяматгюн оьлюлер тирилегенде, тирилежек, – дей Марта Огъар+.

25– Тирилив де, яшав да Менмен. Магъа иман салагъан оьлгенден сонг да яшажакъ+. 26Гьар бир яшайгъан адам ва Магъа иман салагъан адам бир заманда да оьлмежек. Бугъар сен инанамысан? – дей Иса огъар+.

27Марта да Огъар булай дей:

– Дюр, Раббим, инанаман. Бу дюньягъа гелмеге герекли Аллагьны Уланы ва Месигь Сенсен+.

28Бу сёзлени айтгъандан сонг, Марта, къызардашы Мариямны чакъырып, огъар яшыртгъын:

– Устаз мунда. О сени чакъыра, – дей.

29Шону эшитгендокъ, Мариям алгъасап Исаны янына бара. 30Иса буса шо заман юртгъа гирип битмеген ва Оьзюн Марта къаршылагъан ерде болгъан. 31Мариям булан бирче уьйде болгъан ва ону гёнгюн алма гелген ягьудилер, Мариям чалт туруп чыгъып гетгенни гёрелер. О гьали эркъардашына яс этмеге къабургъа барадыр деп ойлашып, ону арты булан чыгъалар.

32Иса бар ерге гелип, Ону гёргенде, Мариям Ону аякъларына баш уруп, Огъар:

– Я Рабби, эгер Сен мунда болгъан эдинг буса, эркъардашым оьлмес эди, – дей.

33Ону йылайгъанын ва ону булан бирче гелген йылайгъан ягьудилени гёргенде, Иса Оьзю де бек пашман бола ва Ону юреги гьалек бола.

34– Ону къайда гёмдюгюз? – деп сорай Иса.

– Я Рабби, юрю, барайыкъ, биз гёрсетербиз, – дейлер Огъар.

35Иса йылап йибере+. 36Шо заман ягьудилер:

– Гёремисиз, Бу ону нечик сюе болгъан экен! – дейлер. 37Олардан бирлери:

– Сокъурну гёз ачдыргъан бу Адам о гиши оьлмесин учун бир зат да этип болмасмы эди экен? – дейлер+.

Иса Лазарны тирилте

38Иса къайтып юреги бек гьалек гьалында къабурну янына геле. Шо къабур алдына таш салынгъан бир анакъ болгъан+. 39Иса:

– Ташны тайдырыгъыз! – дей.

Оьлгенни къызардашы Марта Огъар:

– Я Рабби, онда яман ийис бардыр, о оьлгенли чи дёрт гюн бола, – дей.

40– Иман сала бусанг, Аллагьны макътавлугъун гёрежексен деп Мен сагъа айтмадыммы? – дей Иса огъар.

41Оьлю ятгъан анакъны алдындан ташны тайдыралар. Гёзлерин кёкге къаратып, Иса булай дей:

– Гьей Атам! Мени эшитгенинг учун, Сагъа шюкюр этемен+. 42Сен Мени гьар заман эшитегенингни Мен билемен. Амма бу сёзлени мунда токътагъан халкъ учун, Мени Сен йибергенинге иман салсын учун айтдым!+
43Шону айтгъандан сонг, О:

– Лазар, чыкъ! – деп къычыра+.

44Оьлю де къолларына, бутларына кетен гебин чырмалгъан ва бетине явлукъ байлангъан гьалда къыргъа чыгъып геле. Иса олагъа:

– Ону гебинин чечигиз. Къой, гетсин, – дей+.

Исаны оьлтюрме сюелер

45•Шо заман Мариямны янына гелген ва Иса этгенни гёрген бир кёп ягьудилер Огъар иман салалар+. 46Олардан бирлери буса, фарисейлени янына гетип, Иса этген затланы олагъа айталар. 47Шо заман баш дин къуллукъчулар ва фарисейлер ягьудилени мажлисин жыялар.

– Гьали биз не этейик? Бу Адам кёп аламатлар гёрсетип тура. 48Эгер Ону булай къойсакъ, бютюн халкъ Огъар иман салажакъ. Шо заман румлулар гелип, бизин ибадатханабызны бузажакъ ва халкъыбызны дагъытажакъ, – деп сёйлейлер.

49Олардан Кайафа деген бириси, шо йыл дин къуллукъчуланы башчысы болуп турагъаны, олагъа булай дей:

– Сиз бир зат да англамайсыз! 50Бютюн ягьуди халкъ оьлгюнче, халкъ учун бирев оьлсе, сизге яхшы болажагъын неге англап болмайсыз+?

51-52Кайафа муну оьзюнден айтмай. О дин къуллукъчуланы башчысы болгъан, шогъар гёре ягьуди халкъны къутгъармакъ учун (янгыз ягьуди халкъны да тюгюл, Аллагьны бютюн ер юзюне яйылгъан авлетлерин бирлешдирмек учун), Иса оьлежегин алданокъ айта++.

53Шо гюнден башлап олар Исаны нечик оьлтюрейик деп ойлашма башлайлар+. 54Шо саялы Иса ягьудилени арасында ачыкъдан гёрюнмей. Ондан дангылны ювугъундагъы Эфраим деген бир юртгъа бара. Якъчылары булан онда тура.

55Ягьуди Пасха байрам ювукълаша. Бу байрамдан алда, тазаланагъан адатны кютмек учун, Ерусалимге уьлкени гьар еринден кёп халкъ геле+. 56Шо заман олар Исаны ахтармагъа башлайлар. Ибадатханада да токътап:

– Сиз нечик ойлашасыз? Пасха байрамгъа О гелмесми экен? – деп бир бирине сорайлар.

57Баш дин къуллукъчулар ва фарисейлер буса оьзлер Исаны тутмагъа къарайлар. Ону къайда экенин билеген гьар ким оьзлеге билдирсин деп, бары халкъгъа буйрукъ этелер+.

12

Иса Байтанияда

12^1•Пасха байрамдан алты гюн алда Иса Байтаниягъа, Оьзю оьлюмден тирилтген Лазар турагъан юртгъа геле+. 2Мунда Ону гьюрметине къонакълыкъ этиле. Марта Огъар тепсиде къуллукъ этип айлана. Ону булан бирче тепсиде олтургъанланы арасында Лазар да бола+. 3Шо заман Мариям, ярым литр чакъы къыйматлы таза майны гелтирип, Исаны аякъларына сюрте ва чачлары булан сыйпап къурута. Уьйню ичи бек арив ийисден тола+.

4Исаны якъчыларындан бириси, сонг Огъар хыянатлыкъ этежек Ягьуда Искариет:

5– Бу майны уьч юз гюмюш акъчагъа да сатып, акъчасын пакъырлагъа неге бермейлер? – дей.

6Булай деп о пакъырланы гьайын этегени учун тюгюл, оьзю уручу экени саялы айта. Оланы акъчасы сакъланагъан ортакъ дорбасын бу алып юрюй ва гьар заман оьзюню гереги учун ондан акъча урлай болгъан+. 7Шо заман Иса булай дей:

– Ону парахат къоюгъуз! О къатын этеген зат Мени гёмюлежек гюнюм учун этилмеге герек зат эди. 8Пакъырлар даим яныгъызда болажакъ, Мен буса даим яныгъызда болмажакъман+.

9Ягьудилени бир кёплери, Исаны Байтанияда экенин билип, янгыз О учун тюгюл, О оьлюмден тирилтген Лазарны гёрмек учун да онда гелелер+. 10Шо заман баш дин къуллукъчулар Лазарны да оьлтюрмеге токъташалар. 11Неге тюгюл де, ягьудилени кёплери гелип, Лазар саялы олагъа арт берип, Исагъа иман салалар.

Исаны Ерусалимге геливю

12•Артындагъы гюн байрамгъа гелген кёп халкъ Исаны Ерусалимге гележегин эшитгенде, 13хурма терекни бутакъларын да алып, Ону къаршылама чыгъып:

– Гьосанна![*] Раббибизни аты булан гелегенге, Исрайылны пачасына, Аллагьны яхшылыгъы болсун! – деп къычыра+.

14Иса, бир эшек табып, огъар мине. Неге тюгюл де, Сыйлы Язывларда булай язылгъан:

15Къоркъма, гьей Сион къызы![*]

Муна сени Пачанг яш эшекге де минип геле тура+.

16Якъчылары башлап шону англамайлар. Амма сонг, Иса Аллагьны макътавлугъуна гётерилгенде, бу сёзлер Ону учун язылгъанны ва халкъ бу затланы Огъар этгенни эсге алалар+.

17Лазарны къабурдан чыгъарып, оьлюмден тирилтген заманда, Ону булан бирче болгъанлар онда болгъан ишлени хабарлай туралар. 18Муна шо саялы халкъ Ону къаршылама чыгъа, неге тюгюл шо аламатны О этгенни биле. 19Фарисейлер буса:

– Гёремисиз, къолугъуздан бир зат да гелмей. Къарагъанда, сав дюнья Ону арты булан барагъанда йимик, – деп бир бирине сёйлейлер+.

Иса Оьзюню оьлежеги гьакъда айта

20Байрамда Аллагьгъа ибадат этмек учун гелгенлени арасында бир бир греклер де болгъан. 21Олар Галилеяны Байтсайда деген шагьарындан болгъан Филипни янына гелип:

– Бийим, биз Исаны гёрмеге сюе эдик, – деп тилейлер+.

22Филип барып шону Андрейге айта. Сонг Филип де, Андрей де, бирче барып, бу хабарны Исагъа айталар. 23Иса олагъа булай жавап бере:

– Аллагь Магъа, Инсанны Уланына, макътавлукъ береген заман гелди!+
24Гертисин сёйлеймен сизге: эгер будай бюртюк ерге тюшюп оьлмей къалса, о янгыз бир бюртюк кюйде къалыр. Эгер о ерге тюшюп оьлсе, ондан дагъы да хыйлы бюртюклер чыгъар+. 25Оьзюню жанын ким аявласа, о ону тас этер. Ким бу дюньяда жанын гёрюп ярамаса, о ону даимлик яшав учун сакълар+. 26Ким Магъа къуллукъ этме сюе буса, артыма тюшсюн! Мен къайда болсам, къуллукъчум да шонда болар. Ким Магъа къуллукъ этсе, Атам да огъар гьюрмет этер.

27Гьали Мени юрегим гьалек. Мен не дейим? «Атам! Мени бу мюгьлетден къутгъар!» – дейими? Мен чи бу дюньягъа шону учун – шо мюгьлет учун гелгенмен!+
28Гьей Атам, гьар макътавлар болсун Сени атынга!

Шо вакъти кёклерден:

– Мени атым макътавлудур, Мен ону дагъы да артыкъ макътавлу этермен! – деген бир сес чалына+.

29Онда токътап муну эшитген халкъ: «Кёк кёкюреди», – дей, башгъалары буса: «Ону булан малайик сёйледи», – дей+.

30Иса олагъа булай дей:

– Кёклерден бу сес Мени учун тюгюл, сизин учун чалынды!+
31Бу дюнья учун дуван этеген заман гелди. Дюньяны гьакими тахындан тюшюрюлежек!+
32Мен ерден гётерилгенде, бютюн халкъны Оьзюме багъып тартажакъман!+

33Оьзю нечик оьлюм булан оьлме герегин гёрсетмек учун, Иса шолай айта+. 34Халкъ Огъар:

– Мусаны Къанунундан уьйренгенибизге гёре, Месигь даим бизин булан яшап къалажакъ. Инсанны Уланы гётерилежек деп Сен нечик айтма боласан? Кимдир О Инсанны Уланы? – деп сорай+.

35Иса олагъа булай дей:

– Гьали де бир нечакъы заман нюр сизин булан болуп туражакъ. Сизин къарангылыкъ къуршамасын учун, сизин булан нюр бар чакъы заман юрюп туругъуз. Къарангылыкъда юрюйген адам къайда барагъанын билмей+. 36Сизге нюр ярыкъ береген чакъы, Огъар иман салыгъыз, сиз нюрню уланлары болажакъсыз!

Бу сёзлени де айтып, Иса гетип олардан яшына+. 37Амма Иса бу аламатланы барын да оланы алдында этегенине де къарамайлы, олар Огъар иман салмайлар. 38Ешая пайхаммардан таба айтылгъан булай сёзлер яшавгъа чыгъа:

Я Рабби, биз айтгъангъа ким инанды?

Раббини къудраты кимге ачыкъ болду+?

39Шогъар гёре олар иман салып болмайлар. Ешая башгъа бир ерде айтгъаны йимик:

40Гёзлери булан гёрмесин, башы булан англамасын деп, Аллагь бу
адамланы сокъур этген, юреклерин ташгъа дёндюрген.

Ёгъесе, Магъа багъар эди, Мен де оланы сав этер эдим+.

41Исаны макътавлугъун гёргени саялы, Ешая шолай айтгъан ва Ону гьакъында сёйлеген.

42Ягьудилени башчыларыны арасында да Исагъа иман салгъанлары аз болмагъан. Амма олар оьзлени синагогдан къувалап къоймасын деп, фарисейлерден къоркъуп, Исагъа салгъан иманы гьакъында ачыкъдан айтып болмагъан+. 43Олар инсан этеген макътавлукъну Аллагьдан гелеген макътавлукъдан эсе артыкъ сюйген+.

44Иса къычырып булай дей:

– Магъа иман салагъан Магъа тюгюл, Мени Йибергенге иман саладыр+. 45Мени гёреген Мени Йибергенни гёредир+. 46Мен бу дюньягъа бир нюр йимик, Магъа иман салагъан гьар ким къарангылыкъда къалмасын деп гелгенмен+. 47Ким Мени бу сёзлеримни эшитип, олагъа гёре юрюмесе, Мен огъар дуван этмесмен. Неге тюгюл де, Мен бу дюньягъа айыплап дуван этмеге тюгюл, ону къутгъармагъа гелгенмен+. 48Мени инкар этип, сёзлеримни къабул этмейгенлеге дуван этежек бир зат бар. Мени сёзюм огъар къыяматгюн дуван этер!+
49Мен Оьзюмден сёйлемеймен. Мен нечик, не сёйлеме герекни де Магъа Мени йиберген Атам буюрду. 50Ону буйрукълары даимлик яшавгъа элтегенни Мен билемен. Шогъар гёре Мен янгыз Магъа Атам буюргъан затланы сёйлеймен.

13

Иса якъчыларыны аякъларын жува

13^1Бу иш ягьуди Пасха байрамны лап алдында бола. Иса, бу дюньяны къоюп, Атасыны янына гетме Оьзюне заман етишгенни биле. О бу дюньяда Оьзюнюки болгъанланы сюйген ва гьали де сюювю нечик дазусуз экенни гёрсетген+.

2Иса якъчылары булан ахшамгъы ашгъа олтура. Иблис Симонну уланы Ягьуда Искариетни юрегине Исагъа хыянатлыкъ этмек деген хыялны сала+. 3Атасы Оьзюню къолуна бары да къудратны бергенни, Оьзю Аллагьдан гелгенин ва къайтып Ону янына гетежегин билип,+
4Иса тепсиден тура, уьст опуракъларын чече ва чюй явлукъ алып, белине байлай. 5Сонг О легенге сув да тёгюп, якъчыларыны аякъларын жувуп, белине байлагъан чюй явлукъ булан оланы сибирмеге башлай+. 6Гезик Петерге етишгенде, о:

– Я Рабби, Сен мени аякъларымны жувма сюемисен? – дей.

7– Мен этеген затны сен гьали де англамайсан, сонггъа таба англажакъсан, – деп жавап бере Иса.

8– Мени аякъларымны Сен жувмакъ болма ярайгъан зат тюгюл! – дей Петер Огъар.

– Мен оланы жувмасам, сен Меники болмажакъсан! – деп жавап бере Иса+.

9– Я Рабби, янгыз аякъларымны тюгюл, къолларымны, башымны да жув, – дей Петер.

10– Киринген гишини аякъларын жувса, таманлыкъ эте. Ону къаркъарасы таза. Сиз де тазасыз, амма барыгъыз да таза тюгюлсюз, – дей Иса огъар+.

11Иса Оьзюне хыянатлыкъ этежек адамны билип: «Сизин барыгъыз да таза тюгюлсюз», – деп шогъар гёре айта+.

12Оланы аякъларын жувуп битгенде, Иса опуракъларын гие. Къайтып тепсиде олтуруп, олагъа булай дей:

– Мен сизге этген затны сиз англаймысыз? 13Сиз Магъа: «Устаз ва Рабби», – дейсиз. Сиз тюз айтасыз – шолай дюр де дюр+. 14Эгер Мен Рабби ва Устаз болуп, аякъларыгъызны жувдум буса, сиз де бир биригизни аякъларыгъызны жувмагъа герексиз+. 15Мен сизге этеген затны оьзгелеге сиз де этсин деп, Мен сизге бир уьлгю гёрсетдим+. 16Гертисин сёйлеймен сизге: къул да оьзюню есинден оьр болмас, тапшурув кютмеге йиберилип гелген гиши де оьзюн йиберген гишиден оьр болмас+. 17Эгер шону да билип, сиз шолай этсегиз, насипли болуп къаларсыз+.

Исагъа этилежек хыянатлыкъ

18•– Мен сизин барыгъызны да гьакъыгъыздан айтмайман: Мен кимлени сайлагъанымны билемен. Амма Сыйлы Язывларда: «Мени булан ашымны ашагъан Магъа къаршы къол гётерди», – деп язылгъан сёзлер яшавгъа чыкъма тарыкъ+. 19Мен гертиден де Ким экениме инансын деп, Мен сизге шо гьакъда гьали, шо иш этилгинче алданокъ айтаман+. 20Гертисин сёйлеймен сизге: Мени йибергенни къабул этеген Мени де къабул этер, Мени къабул этеген Мени йиберген Атамны да къабул этер+.

21Иса буланы сёйлеген сонг, бек гьалек бола ва:

– Гертисин сёйлеймен сизге: сизин биригиз Магъа хыянатлыкъ этежек, – деп ачыкъдан айта+.

22Якъчылары, О кимни гьакъындан айтагъанны англамай, бир бирине къарайлар. 23Якъчыларындан бириси, Иса айрокъда сюегени, тепсиде Иса булан янаша олтургъан болгъан+. 24Иса кимни гьакъындан айтагъанын сорасын деп, Петер огъар ишара эте. 25О да Исагъа багъып ювукълашып:

– Я Рабби, о кимдир? – деп сорай.

26– Экмек гесекни мандырып, Мен кимге берсем, шодур, – деп жавап бере Иса.

Экмек гесекни мандырып, О Симон Искариетни уланы Ягьудагъа узата. 27Шо экмек гесекни алгъандокъ, Ягьуданы ичине иблис гире. Шо заман Иса огъар:

– Этме ойлашгъанынгны тез эт, – дей.

28Амма Иса огъар шолай неге айтгъанны тепсиде олтургъанлардан бириси де англамай. 29Бир бирлери Ягьуда ортакъ акъчагъа жаваплы экенге Иса огъар: «Бизге байрамгъа тарыкъ чакъы бары да затны сатып ал», – дейдир яда: «Пакъырлагъа садагъа бер», – деп тапшурадыр деп ойлашалар+. 30Экмек гесекни де алып, Ягьуда шоссагьат къыргъа чыгъа. Гече вакъти бола.

«Бир биригизни сююгюз»

31О къыргъа чыкъгъан сонг, Иса булай дей:

– Энни Мени, Инсанны Уланыны, макътавлугъум ачыкъ болду. Аллагь да Менден таба макътавлу болур+. 32Эгер Аллагь Менден таба макътавлу болгъан сонг, Аллагь Мени Оьзюмню де макътавлу этер ва шо макътавлукъну шоссагьат этер+. 33Балаларым! Сизин арагъызда турмагъа Магъа кёп къалмагъан. Сиз Мени ахтаражакъсыз, амма, алда Мен ягьудилеге айтгъаным йимик, «Мен барагъан ерге сиз гелип болмажакъсыз». Муна шолай деп Мен гьали сизге де айтаман+. 34Сизге Мен янгы буйрукъ беремен: бир биригизни сююгюз. Мен сизин нечик сюйдюм буса, сиз де бир биригизни шолай сююгюз+. 35Эгер сиз бир биригизни сюйсегиз, сиз Мени якъчыларым экенни гьар ким билежек.

Петер Исаны инкар этежеги гьакъында

36•– Я Рабби, Сен къайда барасан? – деп сорай Петер Огъар.

– Сен гьали Мени артым булан Мен барагъан ерге гелип болмажакъсан, амма сонггъа таба гележексен, – деп жавап бере Иса огъар.

37– Я Рабби, Сени артынг булан мен гьали неге гелип болмайман? Сени учун чу мен жанымны да берер эдим! – дей Петер+.

38– Мени учун жанынгны берер эдим деймисен? Гертисин сёйлеймен сагъа: хораз къычыргъынча, сен Мени уьч керен инкар этежексен! – деп жавап бере Иса+.

14

«Мен Ёлман, Гьакъ гертиликмен ва Яшавман»

14^1Иса якъчыларына булай дей:

– Юреклеригиз сыныкъмасын! Сиз Аллагьгъа иман салыгъыз, Магъа да иман салыгъыз+. 2Атамны ожагъында кёп уьйлер бар. Эгер о шолай тюгюл эди буса, Мен сизге шолай айтмас эдим. Мен онда сизин учун ер онгармагъа бараман. 3Онда гелгенде, Мен сизин учун ер гьазирлермен, сонг къайтып гелермен. Сиз де Мен бар ерде болсун учун, сизин де Оьзюм булан алып барарман+. 4Мен барагъан ерни ёлун сиз билесиз.

5– Я Рабби! Биз Сени къайда барагъанынгны билмейбиз чи. Ёлну биз къайдан билейик? – дей Тома Огъар+.

6– Мен Ёлман, Гьакъ гертиликмен ва Яшавман. Менден таба тюгюл эсе, Атамны янына бирев де бармас+. 7Эгер сиз Мени таныдыгъыз буса, Атамны да таныдыгъыз. Энниден сонг сиз Ону таныйсыз ва гёргенсиз! – дей Иса.

8– Я Рабби! Атангны бизге гёрсет, бизге дагъы бир зат да тарыкъ тюгюл, – дей Филип Огъар+.

9Иса огъар булай дей:

– Филип, Мен сизин булан турагъаным нечакъы бола, сен буса Мени танымаймысан? Мени гёрген Атамны да гёргендир. Сен: «Атамны гёрсет», – деп нечик айтып боласан+? 10Мен Атам булан бирликде, Атам да Мени булан бирликде экенликге сен инанмаймысан? Мен сизге сёйлейген сёзлени Оьзюмден сёйлемеймен чи. Атам Мени булан бирликде Оьз ишлерин эте+. 11Мен Атам булан бирликде, Атам да Мени булан бирликде экенликге иман салыгъыз. Яда Мени ишлериме иман салыгъыз+. 12Гертисин сёйлеймен сизге: Магъа иман салагъан гьар ким Мен этеген ишлени этежек. Булардан да уллуларын этежек, неге тюгюл Мен Атамны янына бараман+. 13Менден не зат тилесегиз де, Мен сизин учун этежекмен, неге тюгюл шону булан Уланы Атасына макътавлукъ гелтире. 14Мени атым булан не зат тилесегиз де, Мен шону этежекмен+.

Аллагьны Ругьун ваъда этив

15– Эгер сиз Мени сюе бусагъыз, буйрукъларымны кютюгюз+. 16Мен Атамдан тилермен, О сизге сизин булан даимликге къалажакъ башгъа Насигьатчыны йиберер+. 17О гьакъ гертиликге элтеген Аллагьны Ругьудур. Дюнья Ону къабул этмеге болмай, неге тюгюл Ону гёрмей ва танымай. Сиз буса Ону таныйсыз, неге тюгюл О сизин арагъызда тура ва сизин ичигизде яшап къалажакъ+. 18Мен сизин етим къоймажакъман, сизин яныгъызгъа къайтып гележекмен. 19Узакъ къалмай бу дюнья Мени дагъы гёрмежек, амма сиз Мени гёрежексиз. Мен яшайман, шо саялы сиз де яшажакъсыз+. 20Шо гюн Мен Атам булан бирликде, сиз Мени булан бирликде, Мен де сизин булан бирликде экенликни англажакъсыз. 21Ким Мени буйрукъларымны къабул гёрюп кюте буса, о Мени сюедир. Мени сюегенни Атам да сюер, Мен де сюермен, огъар Оьзюмню де гёрсетермен+.

22Ягьуда (Искариет тюгюл) Огъар:

– Я Рабби! Неге Сен Оьзюнгню дюньягъа гёрсетмей, бизге гёрсетип къоймагъа сюесен? – деп сорай+.

23Иса огъар булай жавап бере:

– Ким Мени сюе буса, о Мени сёзлеримни кютер. О адамны Атам да сюер. Биз о адамны янына гелип, ону булан бирче яшап къаларбыз+. 24Мени ким сюймей буса, о Мени сёзлеримни де кютмес. Амма Мен айтып, сиз эшитеген сёзлер Меники тюгюл, Мени йиберген Атамныки.

25Буланы барын да Мен сизге арагъызда турагъанда айтдым. 26Мен саялы деп Атам йибережек Насигьатчы – Аллагьны Ругьу, сизин бары да затгъа уьйретер, Мен айтгъан бары да затланы эсигизге салыр+.

27Мен сизге парахатлыкъ къоюп гетемен. Парахатлыгъымны сизге беремен. Мен сизге дюнья берегени йимик парахатлыкъ бермеймен. Юреклеригизден гьалекликни тайдырыгъыз! Тартынмагъыз ва къоркъмагъыз!+
28Сизге: «Сизин яныгъыздан гетемен» ва: «Къайтып сизин яныгъызгъа гележекмен», – дейгенимни эшитдигиз. Эгер Мени сюе эдигиз буса, Мен Атамны янына барагъаныма сююнежек эдигиз, неге тюгюл Атам Менден уллудур+. 29Шолай болгъан заманда, сиз Магъа иман салсын учун, буланы Мен сизге алданокъ айтып къояман!+
30Сизин булан сёйлемеге Магъа гьали кёп заман къалмагъан. Бу дюньяны гьакимине гелмеге заман болгъан. Мени уьстюмде ону гьакимлиги ёкъдур+. 31Амма дюнья Мен Атамны сюегенимни билмеге герек. Шо саялы Мен О Магъа буюргъан бары да затны кютюп тураман. Туругъуз, мундан гетейик!

15

Иса Оьзюн юзюм борла булан тенглешдире

15^1Иса булай дей:

– Мен герти юзюм борламан, Атам – юзюм бавчу. 2О Мени емиш бермейген бутакъларымны гесе. Дагъы да артыкъ емиш берсин деп, емиш берегенлерин де бутап тазалай+. 3Мен сизге айтгъан сёзлер булан сиз тазаланып битгенсиз+. 4Мен сизин булан бирликде болгъаным йимик, сиз де Мени булан бирликде болугъуз. Борладан айырса, юзюм бутакъ емиш бермейгени йимик, Менден айрылып, сиз де емиш бермеге болмассыз+.

5Мен бир юзюм борламан, сиз бутакъларысыз. Мени булан бирликдеги адам, Мен оьзю булан бирликдеги адам йимик, кёп емиш берер. Амма Менсиз сиз бир зат да этип болмассыз+. 6Ким Мени булан бирликде болмаса, гесилип ташланып, къуругъан бутакъгъа ошап къалар. Къуругъан бутакъланы буса жыйып, отгъа салып яллатар+. 7Эгер Мени булан бирликде де болуп, сёзлериме гёре юрюсегиз, не зат сююп тилесегиз де, сизге берилер!+
8Сиз кёп емиш бергенде, Атам макътавлу болар, сиз де Мени якъчыларым экенигизни гёрсетерсиз.

9Атам Мени сюйгени йимик, Мен де сизин сюйгенмен. Мени сюювюмде яшап къалыгъыз!+
10Мен сизге буюргъан затланы кютсегиз, Мени сюювюмде яшап къалажакъсыз. Шолай Мен де: Атамны буйрукъларын кютдюм ва Ону сюювюнде яшап къаламан. 11Буланы барын да Мен сизге сююнчюм сизин булан къалсын деп, сизин сююнчюгюз де толу болсун деп айтдым+. 12Муна сизге Мени буйругъум: Мен сизин сюйгеним йимик, сиз де бир биригизни сююгюз!+
13Бирев оьзюню достлары учун жанын бере буса, дюньяда дагъы ондан артыкъ уллу болуп гьеч сююв ёкъдур+. 14Эгер сиз Мени буйрукъларымны кютсегиз, Мени достларым боларсыз+. 15Мен сизге къулларым деп дагъы айтмажакъман, неге тюгюл къул оьзюню еси не этегенин билмей. Мен сизге достларым дежекмен, неге тюгюл Мен сизге Атамдан эшитген бары да затны айтдым+. 16Мени сиз сайламадыгъыз, сизин Мен сайладым. Барып емиш гелтиригиз деп, сизге иш де тапшурдум. Мен сюеген зат – шо емишлер узакъ сакъланагъан емишлер болмакъдыр. Шо заман Атам, Мени атымдан не зат тилесегиз де, сизге бары да затны бережек+. 17Муна сизге Мени буйругъум: бир биригизни сююгюз!+

«Дюнья сизин гёрюп ярамай»

18– Эгер дюнья сизин гёрюп ярамай буса, билип къоюгъуз, о сизден алда Мени гёрюп ярамай эди+. 19Эгер сиз бу дюньядан болгъан эдигиз буса, дюнья сизин оьзюнюкилени йимик сюер эди. Амма сиз бу дюньядан тюгюлсюз. Мен сизин сайлап, бу дюньядагъыланы арасындан сизин айырдым. Шогъар гёре де дюнья сизин гёрюп ярамай+. 20«Къул оьзюню есинден оьр болмас», – деп Мен сизге айтгъан сёз эсигиздеми? Мени гьызарлагъанлар сизин де гьызарлажакълар. Мени сёзюме гёре юрюгенлер сизин сёзюгюзге гёре де юрюжеклер+. 21Бу затланы барын да сизге Мени якълагъаныгъыз саялы этежеклер, неге тюгюл олар Мени Йибергенни танымайлар. 22Эгер бу дюньягъа Мен гелмеген ва олагъа сёйлемеген эдим буса, Аллагьны алдында оланы айыбы болмас эди. Гьали буса олар оьзлер этген гюнагь ишлеге толу кюйде жаваплы+. 23Мени гёрюп ярамайгъан Атамны да гёрюп ярамайдыр+. 24Башгъа бирев де этмеген ишлени оланы арасында этмеген эдим буса, оланы такъсыры болмас эди. Гьали буса олар Мен этген ишлени гёрдюлер ва буса да Мени де, Атамны да сюймейлер+. 25Булар барысы да: «Олар Мени гьеч бир себепсиз сюймедилер», – деп оланы Къанунунда язылгъан сёзлер яшавгъа чыкъсын учун болду+.

26Мен сизге Атамдан Насигьатчыны – гьакъ гертиликге элтеген Аллагьны Ругьун йибережекмен. О да Мени гьакъымда шагьатлыкъ этежек+. 27Сиз де Мени гьакъымда шагьатлыкъ этме герексиз, неге тюгюл лап башынданокъ да сиз Мени булан бирчесиздир+.

16

16^1Иса булай давам эте:

– Буланы барын да Мен сизге сиз имандан чыкъмасын деп айтаман. 2Сизин синагоглардан къувалажакълар. Олай бир заман гелир, сизин оьлтюргенлер оьзлер Аллагь сюеген ишни этгенбиз деп гьисап этежеклер+. 3Олар не Атамны, не Мени танымайгъаны саялы, шолай этежеклер+. 4Амма Мен сизге бары да затны айтдым. Оланы заманы гелгенде, эсге алып къоюгъуз: Мен сизге буланы айтгъан эдим. Башда Мен сизге оланы айтмагъан эдим, неге тюгюл Мен сизин булан эдим+.

Аллагьны Ругьуну гьаракаты

5– Гьали буса Мени Йибергенни янына гетемен. Сизин биригиз де Магъа: «Сен къайда барасан?» – деп сорамайсыз+. 6Неге тюгюл де, Мени сёзлерим сизин юреклеригизни пашманлыкъдан толтургъан. 7Гертисин сёйлеймен сизге: Мен сизин пайдагъыз учун гетемен. Мен гетмей къалсам, сизин яныгъызгъа Насигьатчы гелмежек. Мен гетсем, Мен Ону сизге йибережекмен+. 8О гелгенде, бу дюньяны адамларын олар гюнагьлы экенине, Аллагьны алдында адиллик барына ва Аллагьны дуваны барына мюкюр этежек. 9Адамлар Магъа иман салмайгъаны саялы, О оланы гюнагьлы экенине мюкюр этежек+. 10Аллагьны алдында адиллик барына мюкюр этежек, неге тюгюл Мен Атамны янына гетемен, сиз де Мени дагъы гёрмежексиз. 11Аллагьны дуваны барына мюкюр этежек, неге тюгюл бу дюньяны есине дуван этилип битген+.

12Сизге сёйлемеге дагъы да кёп сёзлерим бар эди, амма гьали сиз оланы англамажакъсыз. 13Сизге гьакъ гертиликге элтеген Аллагьны Ругьу гелгенде, О сизге гьакъ гертиликни билдирежек. О Оьзюнден сёйлемежек, Оьзю эшитгенин сёйлежек. О сизге гележекде болажакъ затланы да сёйлежек+. 14О Магъа макътавлукъ гелтирежек, неге тюгюл де О сизге Мен Оьзюне тапшуражакъ затымны ачыкъ этежек. 15Атамныки болгъан бары да зат Меники де дюрдюр. Шо саялы О тапшуражакъ затымны ачыкъ этежегин айтаман+.

«Пашманлыгъыгъыз сююнчге айланажакъ»

16– Узакъ къалмай сиз Мени дагъы гёрмежексиз, сонг дагъы да бир нечакъы замандан Мени янгыдан гёрежексиз+.

17Ону якъчыларындан бирлери:

– «Узакъ къалмай сиз Мени дагъы гёрмежексиз, сонг дагъы да бир нечакъы замандан Мени янгыдан гёрежексиз», – деп, сонг: «Неге тюгюл, Мен Атамны янына гетемен», – деп О нени гьакъындан сёйлей? – деп бир бирине сорайлар. 18Олар дагъы да:

– Къайсы «бир нечакъы заманны» гьакъындан сёйлей О? О не сёйлейгенни биз англамайбыз, – дейлер.

19Якъчыларыны сорама сюеген заты барны гёрюп, Иса олагъа булай дей:

– Мен: «Узакъ къалмай сиз Мени дагъы гёрмежексиз, сонг дагъы да бир нечакъы замандан Мени янгыдан гёрежексиз», – деп айтды деп бир биригизге сораймысыз? 20Гертисин сёйлеймен сизге: сиз яс этип йылажакъсыз, дюнья буса сююнежек. Сиз пашман болажакъсыз, амма сизин пашманлыгъыгъыз сююнчге айланажакъ+. 21Заманы етип, къатынгиши яш табагъанда азап чеге. Амма яш тувгъан сонг, дюньягъа янгы адам тувуп гелди деп сююнюп, о чекген азабын унута. 22Сиз де шолай гьали пашмансыз. Амма Мен дагъы да къайтып сизин гёрежекмен, сизин юреклеригиз сююнчден толажакъ. Сизин шо сююнчюгюзню сизден бирев де чыгъарып алып болмас+. 23Шо гюн сиз Магъа гьеч бир затны сорамажакъсыз. Гертисин сёйлеймен сизге: Мени атымны тутуп Атамдан не зат тилесегиз де, О сизге бережек+. 24Гьалиге ерли сиз Мени атымны тутуп бир зат да тилемегенсиз. Тилегиз, сизин сююнчюгюз толу болсун учун, сизге берилежек!+

«Мен дюньядан уьст болдум»

25– Гьалиге ерли Мен сизге шону гьакъында масаллар булан сёйлеп турдум. Мен сизге масаллар булан сёйлемежек заман етише тура. Атамны гьакъында сизге ачыкъдан айтажакъман+. 26Шо гюн сиз Огъар Мени атымны тутуп тилемеге болажакъсыз. Сизин учун Мен Атамдан тилеймен деп айтмайман. 27Атам Оьзю де сизин сюе, неге тюгюл сиз Мени сюесиз ва Мен Аллагьны янындан гелгениме инанасыз+. 28Мен бу дюньягъа Атамны янындан гелгенмен. Дюньяны къоюп, къайтып Атамны янына да гетемен+.

29Якъчылары Огъар булай дей:

– Муна гьали Сен масаллар булан тюгюл, ачыкъ ва англашылагъан кюйде сёйлейсен. 30Сагъа бары да зат белгили экенни ва Сагъа сорагъанча, суаллагъа жавап берегенингни гьали биз гёребиз. Шо саялы Сен Аллагьны янындан гелгенинге инанабыз+.

31– Гьали инанамысыз? 32Сизин гьар биригиз гьар якъгъа чачылып гетежек заман геле тура. Гелме де гелген. Гьаригиз уьйлеригизге къайтажакъсыз, барыгъыз да Мени къоюп гетежексиз. Амма Мен янгыз тюгюлмен, Мени булан Атам бар+. 33Буланы сизге Мени булан биригип парахатлыгъыгъыз болсун деп айтаман. Бу дюньяда сиз азап чегежексиз. Къатып туругъуз! Бу дюньядан Мен уьстюн гелдим! – деп жавап бере Иса+.

17

Исаны дуасы

17^1Бу сёзлени сёйлеген сонг, кёкге багъып къарап, Иса булай дей:

– Гьей Атам, Мени заманым гелди. Уланынг Сени макътавлу этсин учун, Сен де Уланынгны макътавлу эт+. 2Сен Магъа бары да инсанланы уьстюнде гьакимлик бердинг. Сен Магъа тапшургъанлагъа Мен де даимлик яшав бережекмен+. 3Даимлик яшав демек, Сени – биргине бир гьакъ болгъан Аллагьны ва Мени, Сен йиберген Месигьни олар танымакъ демекдир. 4Ер юзюнде Мен Сени макътавлугъунгну артдырдым ва Магъа Сен тапшургъан ишни кютдюм. 5Гьей Атам, дюнья яралгъанчадан берли Сени булан бирче вакътидеги болгъан макътавлугъум йимик, гьали Магъа Оьзюнг булан бирче шолай макътавлукъ гелтир+.

6Бу дюньядан алып, Сен Магъа берген адамлагъа атынгны ачыкъ этдим. Олар Сеники эдилер, амма оланы Магъа Сен берген эдинг. Олар Сени каламынга гёре юрюдюлер. 7Гьали Сен Магъа берген бары да зат Сенден экенни гьали олар англадылар. 8Магъа берген сёзлерингни Мен олагъа бердим, олар да къабул этдилер. Мен Сени янынгдан гелгенимни гертиден де англадылар, Мени Сен йибергенге инандылар+.

9Мен олар учун тилеймен. Бютюн дюнья учун тюгюл, Магъа Сен аманат этгенлеринг учун тилеймен, неге тюгюл олар Сеникилердир+. 10Меники болгъанлар бары да Сеникидир, Сеникилер де Меникилердир. Олардан таба Мен Оьзюмню макътавлугъумну гёрсетдим+. 11Мен дагъы дюньяда тюгюлмен. Мен Сени янынга гелемен, олар буса дюньяда къалалар. Гьей Сыйлы Атам, олар да бизин йимик бир болсун учун, Магъа берген къудратынг булан сакъла+. 12Мен олар булан болгъан заман оланы Магъа Сен берген къудратынг булан сакъладым. Мен оланы якъладым. Сыйлы Язывларда айтылгъан сёз яшавгъа чыкъсын учун, жагьаннем агьлю болгъанындан башгъа оланы бириси де Сени ёлунгдан таймады+.

13Гьали буса Мен Сени янынга гелемен. Мени сююнчюмден олар толу даражада пай алып болсун учун, бу сёзлени Мен гьалиге дюньяда сёйлеймен+. 14Сени каламынгны Мен олагъа етишдирдим, амма бу дюнья оланы гёрюп ярамады. Неге тюгюл де, Мен бу дюньядан тюгюл йимик, олар да бу дюньядан тюгюллер+. 15Сен оланы бу дюньядан алсын деп тилемеймен, оланы иблисден сакъласын деп тилеймен+. 16Мен бу дюньядан тюгюлюм йимик, олар да бу дюньядан тюгюллер. 17Гьакъ гертилигинг булан оланы юреклерин тазала. Сени сёзюнг гьакъ гертиликдир+. 18Бу дюньягъа Сен Мени йиберген йимик, Мен де оланы дюньягъа йибердим+. 19Олар гьакъ кюйде Сеники болсун деп, Мен олар учун Оьзюмню Сагъа толу кюйде тапшурдум.

20Янгыз олар учун тилемеймен. Оланы Мени гьакъымдагъы шагьатлыгъындан таба Магъа иман салажакъ болгъанлар учун да тилеймен. 21Гьей Атам, Мени Сен йибергенге дюнья иман салсын учун, Сен Мени булан бирликде, Мен де Сени булан бирликде йимик, олар да бары да Бизин булан бирликде болсунлар. 22Сен де, Мен де бир болгъанда йимик, олар да бир болсун учун, Магъа Сен берген макътавлукъну олагъа бердим+. 23Олар толу бирликде болсун учун, Мен олар булан бирликдемен, Сен де Мени булан бирликдесен. Шолайлыкъда, дюнья Мени Сен йибергенни, Мени сюегенинг йимик, оланы да сюегенингни биле.

24Атам! Сен Магъа аманат этгенлеринг Мен болажакъ ерде, Мени булан бирге болгъанны, Сен Магъа берген макътавлукъну олар да гёргенни сюемен. Сен Магъа шо макътавлукъну бердинг, неге тюгюл Мени дюнья яралгъанчадан да алда сюе эдинг+. 25Гьей Адилли Атам! Бу дюнья Сени танымай, амма Мен Сени таныйман. Булар да Мени Сен йибергенни англадылар+. 26Магъа бакъгъан сюювюнг оларда да болсун учун, Мен де олар булан бирликде болсун учун, олагъа Сени ачыкъ этдим, дагъы да ачыкъ этежекмен+.

18

Исаны тутулуву

18^1•Бу сёзлени айтгъан сонг, Иса якъчылары да булан Кедрон къол деген ерни ари ягъына бара. Онда бир бав бола. Оьзю де, якъчылары да барып онда гирелер+. 2Шо ерни Огъар хыянатлыкъ этме айланагъан Ягьуда да таный болгъан, неге тюгюл Иса якъчылары булан онда чакъда чакъда бара болгъан+. 3Булайлыкъда, Ягьуда, Рум асгерлени бир бёлюгюн, ибадатханагъа баш дин къуллукъчулар ва фарисейлер йиберген къаравулланы да алып, онда геле. Оланы къолларында панарлары, янагъан чюпюреклери булангъы таякълары ва савутлары бола+. 4Иса Оьзюню башына гележек балагьны биле буса да, чыгъып олагъа:

– Кимни ахтарасыз? – деп сорай+.

5– Назаретли Исаны, – деп жавап берелер.

– Шо Менмен, – дей Иса олагъа.

Хыянатлыкъ этеген Ягьуда да олар булан бирче бола. 6Иса олагъа: «Шо Менмен», – деген заманда, олар гери тартылып, ерге йыгъылалар. 7Дагъы да олагъа:

– Кимни ахтарасыз? – деп сорай.

– Назаретли Исаны, – дейлер олар.

8– Шо Менмен деп сизге айтдым чы. Эгер Мен тарыкъ бусам, бу адамланы гетме къоюгъуз, – деп жавап бере Иса. 9«Сен Магъа аманат этгенлени бирисин де Мен тас этмегенмен», – деп Оьзю сёйлеген сёз яшавгъа чыкъсын деп, О шону айта+.

10Петер, оьзюню янында бар къылычын сувуруп алып, дин къуллукъчуланы башчысыны къулуна уруп, онг къулагъын гесип тюшюре. Шо къулну аты Малик болгъан+. 11Шо заман Иса Петерге:

– Къылычынгны къынына сукъ! Бу къысматны Магъа Атам берди. Мен ондан къутулуп боламанмы? – дей+.

Петер Исаны биринчилей инкар эте

12•Шонда Рум асгерлер, минг асгерни башчысы ва ягьудилени къаравуллары Исаны тутуп байлайлар. 13Бир башлап Ону Гьаннаны янына элтелер. О шо йыл дин къуллукъчуланы башчысы болгъан Кайафаны къайнатасы болгъан+. 14Халкъ учун бир адам оьлсе пайдалы болур деп ягьудилени башчыларына айтгъан шо Кайафа болгъан+.

15Петер деп де айтылагъан Симон ва Исаны башгъа бир якъчысы Ону арты булан баралар. О якъчысы дин къуллукъчуланы башчысыны танышы болгъан. О Иса булан бирче дин къуллукъчуланы башчысыны абзарына гире. 16•Петер буса къырда, къапуланы алдында токътай. Сонг дин къуллукъчуланы башчысын таныйгъан башгъа якъчысы чыгъып, къапу сакълагъан къараваш къызгъа бир сёз айтып, Петерни ичине гийире. 17Шо къараваш къыз бу ерде Петерге:

– Сен де Бу адамны якъчыларындан сама тюгюлмюсен? – деп сорай.

– Тюгюлмен, – дей о.

18Бу арада къаравуллар ва къуллукъчулар, сувукъ экени саялы от ягъып, айланасында эретуруп исинелер. Петер де, оланы янында токътап, исине.

Дин къуллукъчуланы башчысы сорав ала

19•Дин къуллукъчуланы башчысы Исадан Ону якъчыларыны, илмусуну гьакъында сорав алмагъа башлай. 20Иса огъар:

– Мен бары да халкъны алдында ачыкъ кюйде сёйледим. Мен бары да ягьудилер жыйылагъан синагогларда гьар заман Аллагьны каламын англатдым, яшыртгъын бир зат да сёйлемедим+. 21Сен Магъа неге сорайсан? Мен не сёйлегенимни эшитгенлеге сорап къара. Мен не сёйлегенни олар билелер, – деп жавап бере.

22О бу сёзлени айтагъан заманда, ювукъда токътагъан къаравуллардан бириси:

– Дин къуллукъчуланы башчысына Сен неге шолай жавап бересен? – деп айтып, Исаны бетине ура+.

23– Эгер Мен яман зат айтдым буса, яман экенин гёрсетип бер. Эгер Мен герти затны айта бусам, сен Магъа не учун урасан? – деп жавап бере Иса огъар.

24Шо заман Гьанна Ону къоллары да байлангъан кююнде дин къуллукъчуланы башчысы Кайафаны янына йибере.

Петер Исаны экинчи ва уьчюнчю керен инкар эте

25Петер буса онда токътап исинип тура. Онда огъар:

– Сен де Ону якъчыларындан сама тюгюлмюсен? – деп сорайлар.

О инкар этип:

– Тюгюлмен, – дей.

26Петер уруп къулагъын гесген къулну къардашларындан бириси (о да дин къуллукъчуланы башчысыны къулларындан болгъан):

– Ону булан бавда мен гёрген сен тюгюлмю эдинг? – деп сорай+.

27Петер янгыдан инкар эте. Шо вакъти хораз къычыра+.

Иса гьаким Пилатны алдында

28•Кайафаны янындан Исаны Рум гьакимини беклигине алып баралар. Шо эртен тез вакъти болгъан. Мурдарланма[*] сюймей, ягьудилер бекликге гирмейлер. Ёгъесе, олар Пасха байрамында ортакъчылыкъ этип болмажакъ болгъан+. 29Гьаким Пилат, къыргъа оланы янына чыгъып:

– Мени яныма сиз гелтирген Бу Адамны не этген деп гюнагьлайсыз? – деп сорай+.

30– Эгер Бу жинаятчы болмагъан эди буса, биз Муну сагъа гелтирмес эдик, – деп жавап берелер олар.

31– Ону сиз гери алып гетигиз, оьзюгюзню къанунугъуз булан дуван этигиз, – дей Пилат олагъа.

– Сиз, румлулар, бизге биревге де оьлюм дуван этмеге ихтияр бермейсиз, – дейлер олар.

32Бу затлар Иса Оьзю нечик оьлежеги гьакъда алданокъ сёйлеген сёзлери шолай яшавгъа чыкъсын учун бола+.

33Шо вакъти Пилат, бекликге къайтып гирип, Исаны чакъыра. Огъар:

– Сен ягьудилени пачасымысан? – деп сорай+.

34– Сен муну оьзюнгден айтамысан яда Мени гьакъымдан сагъа башгъалар айтдымы? – деп сорав булан жавап бере Иса.

35– Мен ягьудименми дагъы? Сени магъа Оьзюнгню халкъынг ва баш дин къуллукъчулар гелтирип берди. Сен не этгенсен? – дей Пилат.

36– Мен бу дюньядагъы пачалар йимик тюгюлмен. Эгер олар йимик болгъан эдим буса, якъчыларым Мен ягьудилени къолуна тюшмесин деп ябушар эдилер. Тюгюл, Мен мундагъы пачалар йимик тюгюлмен, – дей Иса+.

37– Демек, Сен пачасан дагъы? – деп сорай Пилат Огъар.

– Мен пача деп сен оьзюнг айта турасан чы. Мен бу дюньягъа гьакъ гертиликни гьакъында шагьатлыкъ этмек учун тувгъанман ва гелгенмен. Гьакъ гертиликни якълайгъан гьар ким Магъа тынглай, – деп жавап бере Иса+.

38– Гьакъ гертилик недир? – деп сорай Пилат Огъар.

Шону айтгъан сонг, о ягьудилени янына дагъы да къыргъа чыгъып, олагъа:

– Мен Бу адамны гьеч бир айыбын да тапмайман+. 39Сизде Пасхада мен бир адамны туснакъдан азат этеген адат бар чы. Сюйсегиз, мен сизин учун ягьудилени пачасын чыгъараймы? – дей+.

40– Ону тюгюл! Бараббаны чыгъарып бер! – деп къычырып йиберелер олар. Барабба буса пачалыкъгъа къаршы баш гётеривчю болгъан.

19

Исагъа оьлюм дуван этиле

19^1•О заман Пилат, Исаны гелтиртип, Ону къамучу булан токъалата. 2Асгерлер де, тегенекден таж эшип, Ону башына салалар ва уьстюне авур къызыл аба гийдирелер. 3Исаны янына гелип:

– Яшасын ягьудилени пачасы! – деп айтып, Ону бетине уралар.

4Пилат, дагъы да къыргъа чыгъып:

– Муна, мен Муну сизин яныгъызгъа чыгъараман, мен Муну гьеч бир айыбын тапмагъанны сиз билип къоюгъуз, – дей+.

5Шо заман башында тегенекден этилген таж ва уьстюнде авур къызыл аба булан Иса къыргъа чыгъа. Пилат олагъа:

– Муна О Адам! – дей.

6Баш дин къуллукъчулар ва къаравуллар Ону гёрген заманда:

– Ону хачгъа ил, хачгъа ил! – деп къычыралар.

– Ону сиз алып хачгъа илигиз, неге тюгюл мен Ону бир гюнагьын да тапмайман, – дей Пилат.

7– Бизин Къанунубуз бар, бизин шо Къанунубузгъа гёре, О оьлмеге герек, неге тюгюл О Оьзюн Аллагьны Уланыман деп гьисап эте, – деп жавап берелер ягьудилер+.

8Бу сёзню эшитген заманда, Пилат бирден бек къоркъа. 9Янгыдан бекликге гирип, Пилат Исагъа:

– Сен къайдансан? – деп сорай.

Тек Иса огъар жавап бермей+. 10Пилат Огъар:

– Сен мени булан неге сёйлемейсен? Сени хачгъа илмеге ва Сени чыгъарып йиберип къоймагъа мени гючюм барны билмеймисен? – дей.

11Иса булай жавап бере:

– Эгер о гюч сагъа оьрден берилмеген эди буса, Мени уьстюмде сени бир гьакимлигинг де болмажакъ эди. Шону учун сени къолунга Мени бергенни гюнагьы дагъы да кёпдюр+.

12Шо сёзлерден сонг Пилат Ону чыгъарып йиберип къоймагъа кюй излей. Ягьудилер буса:

– Эгер сен Ону йиберсенг, сен Румну пачасыны досту тюгюлсен! Оьзюн пачаман деп билдиреген гьар ким Румну пачасыны душманыдыр! – дейлер+.

13Бу сёзлени эшитгенде, Исаны къыргъа чыгъарып, Пилат дуванчыны шанжалында олтура. Шо шанжал «Таш тёшев», ягьудиче «Габбата» деп айтылагъан ерде болгъан. 14Бу ишлер бары да жумагюн, Пасхагъа гьазирлик гёреген гюн тюш вакътилерде бола. Пилат ягьудилеге:

– Муна сизге пачагъыз! – дей.

15– Ёкъ болсун О! Ёкъ болсун! Ону хачгъа ил! – деп къычыралар олар.

– Шолаймы? Сизин пачагъызны мен хачгъа илгенни сюемисиз? – дей Пилат олагъа.

– Бизин Румну пачасындан къайры башгъа пачабыз ёкъ, – деп жавап бере баш дин къуллукъчулар+.

16Шо заман хачгъа илмек учун, Пилат Исаны оланы къолуна бере.

Исаны хачгъа илелер

Сонг Исаны тутуп алып юрюйлер. 17•Оьзюн илежек хачны да гётерип, О «Такъаны ери», ягьудиче «Голгота» деп айтылагъан ерге чыгъа. 18Шонда Исаны, Ону булан бирче дагъы да экевню хачгъа илелер. Оланы бири Исаны онг ягъында, биревюсю сол ягъында, Иса буса орталыгъында бола. 19Пилат такътагъа: «Назаретли Иса, ягьудилени пачасы», – деп яздырып, ону хачгъа къакъдыра. 20Ягьудилерден кёплер шо язывну охуйлар, неге тюгюл Исаны хачгъа илген ер шагьарны ювугъунда болгъан. О языв такътагъа ягьудиче, латинче ва грекче язылгъан болгъан+. 21Шогъар гёре ягьудилени баш дин къуллукъчулары Пилатгъа:

– «Ягьудилени пачасы», – деп тюгюл, «Бу Адам ягьудилени пачасыман», – дей эди деп яз, – дейлер.

22– Язгъанымны язгъанмандыр, – деп жавап бере Пилат.

23Исаны хачгъа илгенден сонг, къаравуллар Ону опуракъларын гелтирип, гьарисине бир пай этип, дёртге бёлелер. Олар абасын да гелтирелер. Аба тигивсюз, туташ бир къумачдан согъулуп этилген болгъан. 24Сонг олар бир бирине:

– Муну йыртып пайлап турмайыкъ, чёп салайыкъ, чёп чыкъгъанныки болур, – дейлер.

Бу затлар Сыйлы Язывларда булай язылгъан сёзлер яшавгъа чыкъсын учун бола:

Опуракъларымны оьз арасында пайладылар,
абамны буса чёп салып алдылар.

Муна къаравуллар да тап шолай этелер+.

25Иса илинген хачны янында Ону анасы, анасыны къызардашы, Клопну къатыны Мариям ва Маждаллы Мариям токътайлар+. 26Анасын ва ону янында токътагъан Оьзюню кёп сюеген якъчысын гёрюп, Иса огъар:

– Гьей анам! Бу сени уланынгдыр! – дей+. 27Ондан сонг якъчысына:

– Бу сени анангдыр! – дей Иса.

Шо замандан сонг Исаны якъчысы Мариямны оьзюню янына, уьюне ала.

Исаны оьлюмю

28•Сонг Иса, бары да зат битгенни билип, Сыйлы Язывларда айтылагъан зат бары да яшавгъа чыкъсын учун:

– Сув ичме сюемен, – дей+.

29Онда ачыгъан чагъырдан толгъан бир кажин болгъан. Къаравуллар огъар чюпюрекни чомуп, ону таякъны башына да илип, Исагъа авзун бавукъ этмеге узата. 30Иса шо чагъырны татывлап къарагъан сонг:

– Болагъаны болду! – дей. Башын тёшюне де салландырып, жанын бере.

31Шо жумагюн болгъаны саялы, ягьудилер оьлюлер хачгъа илинген кююнде сонгугюн де къалгъанны сюймеген (шо сонгугюн оланы уллу байрамы болгъан). Шо саялы олар Пилатгъа, хачгъа илингенлени сыйракъларын сындырып, илинген хачлардан тюшюрсюн деп тилейлер+. 32Шо вакътиде къаравуллар гелип, Ону булан хачгъа илингенлени биринчисини де, сонг экинчисини де сыйракъларын сындыралар. 33Исаны уьстюне гелгенде, жан берип битгенин гёрюп, Ону сыйракъларын сындырмай къоялар. 34Буса да къаравуллардан бири итти сюнгюсюн чанчып, Исаны къабургъасын теше. Шоссагьат Ондан къан булан сув агъыла+.

35Бу хабарны мен, шо ишни оьзю гёрген гиши, сиз де инансын деп айтаман. Мени шагьатлыгъым гьакъдыр, оьзюм гьакъ сёйлейгенимни де мен билемен+. 36Сыйлы Язывларда: «Ону бир сюеги де сынмас», – деп язылгъан сёзлер шолай яшавгъа чыгъа+. 37Сыйлы Язывланы башгъа бир еринде: «Оьзюне чанчгъан Адамгъа къаражакълар», – деп язылгъан.

Исаны гёмюв

38•Бу ишлерден сонг ариматеялы Юсуп Пилатгъа Ону сюегин алмагъа къойсун деп тилей (Исаны якъчысы экенни о ягьудилени башчыларындан яшырып тургъан). Пилат да огъар изну бере. О да барып, Исаны сюегин ала+. 39Алда Исаны янына бир керен гече гелген Никодим де геле ва эки тюрлю от къошулуп этилген арив ийисли элли литрге ювукъ май гелтире+. 40Олар Исаны сюегин алалар ва ягьудилер гёмеген адат булан арив ийисли май себилген кетен гебинге чырмайлар+. 41Иса хачгъа илинген ерде бир бав ва шо бавда ичине гьеч гиши салынмагъан бир янгы къабур болгъан+. 42Шо жумагюн, сонгугюнге гьазирлик гёреген гюн болгъаны, къабур да ювукъда болгъаны саялы, Исаны шонда салалар.

20

Исаны тириливю

20^1•Къаттыгюн эртенокъ тез вакъти Маждаллы Мариям, къабурну янына гелип, ону алдындагъы ташны йылышдырылгъанын гёре+. 2Петерни ва Иса кёп сюеген башгъа бир якъчысыны янына чабып барып, О:

– Раббибиз Исаны къабурдан чыгъарып алып гетгенлер, Ону къайда салгъанын да билмейбиз, – дей+.

3Петер ва Исаны биревю якъчысы, чыгъып, къабургъа багъып чабалар. 4Олар экевю де бирче чабалар, амма биревю якъчысы, Петерден эсе чалт чабып, къабургъа башлап етише. 5Энкейип къарап, о ондагъы кетен гебинни гёре, амма къабурну ичине буса гирмей. 6Ону арты булан Петер де геле. Къабургъа гирип, ерде кетен гебинни ва 7алда Исаны башына чырмалгъан явлукъну гёре. Явлукъ гебин булан тюгюл, чырмалып айры бир ерге салынып тура. 8Къабурну уьстюне биринчилей гелип етишген о биревю якъчысы да, шо заман ичине гирип къарай. О да гёрюп, мюкюр бола. 9Иса оьлюмден тирилме герекли болгъаны гьакъында язылгъан Сыйлы Язывланы олар шо заманда да англап битмей+. 10Исаны якъчылары уьйлерине къайталар.

Иса Маждаллы Мариямгъа гёрюне

11•Маждаллы Мариям буса къабурну уьстюнде токътап йылай. Йылайгъанда, къабургъа багъып энкейип къарай 12ва онда эки малайикни гёре. Олар акъ гийимлер гийген болгъан. Бири Исаны сюеги салынгъан ерни башлыгъында, биревюсю аякълыгъында олтуруп тура болгъан+. 13Олар Мариямгъа:

– Гьей къатын! Неге йылайсан? – деп сорай.

– Раббимни алып гетгенлер, Ону къайда элтип салгъанны билмеймен, – дей о.

14Шону да айтып, артгъа багъып бурулгъанда, о эретуруп токътагъан Исаны гёре. Амма О Иса экенин танымай+. 15Иса огъар:

– Гьей къатын! Сен неге йылайсан? Кимни излейсен? – деп сорай.

О да Исаны бир бавчу деп гьисап этип, Огъар:

– Бийим! Эгер Исаны сен алып чыгъаргъан бусанг, магъа айт Ону къайда элтгенингни, мен Ону алып гетермен, – дей+.

16– Мариям! – дей Иса огъар.

Мариям да Огъар багъып ягьудиче:

– Раббуни! – дей. (Бу да «Устаз» демекдир.)

17Иса огъар булай дей:

– Магъа тийме, неге тюгюл Мен гьали де Атамны янына чыкъмагъанман. Мени къардашларымны янына барып, олагъа айт: Мен Атамны ва сизин Атагъызны, Аллагьымны ва сизин Аллагьыгъызны янына чыгъаман+.

18Маждаллы Мариям барып Исаны якъчыларына:

– Мен Раббибиз Исаны гёрдюм! – деп, оьзюне сёйлегенлерин билдире.

Иса якъчыларына гёрюне

19•Шо къаттыгюн ахшам, Оьзюню якъчылары жыйылагъан уьйню эшиклери ягьудилени башчыларындан къоркъуп бегитилген заманда, Иса гелип, орталыкъда да токътап, олагъа:

– Уьюгюзге яхшылыкъ! – дей.

20Шону да айтып, Иса олагъа къолларын ва къабургъасын гёрсете. Раббисин гёрюп, якъчылары сююнелер. 21Иса да къайтып олагъа:

– Уьюгюзге яхшылыкъ! Атам Мени йибергенде йимик, Мен де сизин йиберемен, – дей+.

22Шону да айтып, О олагъа багъып уьфюре ва булай дей:

– Аллагьны Ругьун къабул этигиз!+
23Кимни гюнагьларын гечсегиз, гечилежек, кимникин гечмесегиз, гечилмежек+.

Иса Томагъа гёрюне

24Исаны он эки де якъчысыны бириси, оьзюне Эгиз деп айтылагъан Тома О гелген заман онда болмагъан+. 25Башгъа якъчылары огъар:

– Биз Раббибизни гёрдюк, – дейлер.

– Эгер Ону къолларында мыхлардан къалгъан яраланы гёрмесем, мых яралагъа бармакъларым булан тийип къарамасам, Ону къабургъасына къолларымны къаплап къарамасам, инанмасман, – дей Тома олагъа.

26Сегиз гюнден сонг Исаны якъчылары дагъы да уьйде бирче болалар. Бу гезик Тома да олар булан бола. Эшиклер бегилген. Иса гелип, орталыкъда эретуруп:

– Уьюгюзге яхшылыкъ! – дей.

27Сонг Томагъа булай дей:

– Бармагъынгны мунда узат! Мени къолларыма къара. Къолунгну бери бер, къабургъама тийип де къара! Шекли болма, иман сал!

28– Мени Раббим, мени Аллагьым! – деп жавап бере Тома Огъар+.

29– Мени гёргенинг саялы иман салдынгмы? Мени гёрмейли иман салагъанлар насиплилердир! – дей Иса огъар+.

30Якъчыларыны алдында Иса дагъы да кёп аламатлар гёрсете. Оланы гьакъында бу китапда язылмагъан+. 31Булар буса Иса Аллагьны Уланы ва Месигь экенине сиз инансын учун, Огъар иман салып, даимлик яшав алсын учун язылгъан+.

21

Галилея кёлню ягъасында

21^1Мундан сонг Иса Галилея кёлню ягъасында якъчыларына бирдагъы керен гёрюне. Шо булай бола:+
2Петер деп де айтылагъан Симон, оьзюне Эгиз деп айтылагъан Тома, Галилеяны Кана деген юртундан гелген Натанайыл, Зеведейни уланлары, Исаны якъчыларындан дагъы да экевю де бир ерде болалар+. 3Петер олагъа:

– Мен балыкъ тутма бараман, – дей.

– Биз де сени булан гелебиз, – дейлер огъар къалгъанлары.

Чыгъып олар къайыкъгъа минелер. Шо гече олар бир зат да тутмайлар. 4Эртен болгъанда буса, Иса кёлню ягъасында токътай. Тек якъчылары Ону Иса экенин танымайлар+. 5Иса олагъа:

– Ювукъларым! Гьеч зат тутдугъузму? – деп сорай.

– Тутмадыкъ, – деп жавап берелер олар+.

6– Торугъузну къайыкъны онг ягъына атыгъыз, тутарсыз, – дей Иса олагъа.

Олар шолай этелер. Тутгъан балыкъны кёплюгюнден олар торну тартып чыгъарып алып болмайлар+. 7Шо вакъти Исаны кёп сюеген якъчысы Петерге:

– О чу Раббибиз! – дей.

Петер О Рабби Иса экенин эшитгенде, белине уьст опуракъларын да чырмап (о чечинген болгъан), кёлге атыла+. 8Башгъа якъчылары, балыкъдан толгъан торну да тартып, къайыкъ булан юзюп, кёлню ягъасына чыгъалар. Неге тюгюл де, олар ягъадан онча йыракъда тюгюл, юз метр чакъы мезгилде болгъан.

9Къуругъа чыкъгъан заманда, олар онда янагъан отну, уьстюнде салынгъан балыкъны ва къырыйында экмекни гёрелер. 10Иса олагъа:

– Гьали сиз тутгъан балыкълардан бир нечени дагъы да гелтиригиз, – дей.

11Гетип, Петер, уллу балыкълардан толгъан торну тартып, къуругъа чыгъара. Онда юз элли уьч балыкъ болгъан. Шолай кёп балыкъ бар буса да, тор йыртылмай. 12Иса олагъа:

– Гелигиз, ашамагъа олтуругъуз, – дей.

Якъчыларындан гьеч бири де Огъар:

– Сен кимсен? – деп сорамагъа болушлукъ этмейлер, неге тюгюл О Рабби экенни олар билелер.

13Иса гелип, экмек де, балыкъ да алып, олагъа бере. 14Оьлюп тирилгенден сонг, Иса якъчыларына гёрюнегени бу уьчюнчю керен болгъан+.

Иса, Петер ва Югьан

15Олар ашап битгенде, Иса Петер деп де айтылагъан Симонгъа:

– Югьанны уланы Симон! Сен Мени булардан эсе кёп сюемисен? – деп сорай.

– Сюемен, Раббим! Сен билесен чи мен Сени сюегенни, – дей о.

– Мени къозуларымны сакъла, – дей Иса огъар. 16Экинчи керен дагъы да огъар: – Гьей Югьанны уланы Симон! Сен Мени сюемисен? – деп сорай.

Петер Огъар:

– Сюемен, Раббим! Сен билесен чи мен Сени сюегенни, – деп жавап бере.

– Сен Мени къойларымны гьайын эт, – дей Иса огъар+. 17Уьчюнчю керен де Иса огъар: – Гьей Югьанны уланы Симон! Сен Мени сюемисен? – деп сорай.

«Мени сюемисен?» – деп оьзюне уьчюнчю керен сорайгъанына бираз пашман болуп:

– Я Раббим! Сен бары да затны билесен чи. Мен Сени сюегенни билесен, – дей Петер.

Иса огъар булай дей:

– Мени къойларымны сакъла. 18Гертисин сёйлеймен сагъа: сен жагьил заманынгда, оьзюнг гийинип, сюйген еринге гетип боласан, къарт болгъанда буса, къолларынгны гётерерсен, сени башгъа бирев гийиндирер, сени барма сюймейген еринге элтер.

19Шону О Петер нечик оьлюм булан Аллагьны макътавлу этежегин англасын учун айта. Шону айтгъан сонг, огъар:

– Мени артыма тюш! – дей+.

20Петер де, бурлугъуп къарап, оьзлени арты булан Исаны кёп сюеген якъчысы гелегенни гёре. Ахшамгъы ашны вакътисинде Исагъа ювукълашып, о: «Я Рабби, Сагъа хыянатлыкъ этежек ким болур?» – деп сорагъан якъчысы болгъан+. 21Ону гёрюп, Петер Исагъа:

– Я Рабби! Огъар не болур? – деп сорай.

22– Эгер Мен гелгинче, о сав къалгъанны сюе бусам, о сагъа не аварадыр? Сен Мени артыма тюш! – дей Иса огъар+.

23Шолайлыкъда, Исаны якъчыларыны арасында Ону бу якъчысы оьлмежек деп хабар яйыла. Тек Иса огъар: «Оьлмежек», – деп айтмады, янгыз: «Эгер Мен гелгинче, о сав къалгъанны сюе бусам, о сагъа не аварадыр?» – деп айтды.

24Шо якъчысы бу затланы гьакъында шагьатлыкъ этген ва барын да язгъан. Ону шагьатлыгъы гьакъ экенни биз барыбыз да билебиз+.

25Иса дагъы да кёп ишлер этген. Эгер оланы барысын да тындырыкълы язса, ону гьакъында язылгъан китапланы салмагъа савлай дюньяда да ер болмас эди+.

* 1:17 Месигь – Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан. Сёзлюкге де къара.

* 1:19 Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

* 1:19 Левийлер – ибадатхананы къуллукъчулары. Сёзлюкге де къара.

* 1:24 Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Сёзлюкге де къара.

* 3:14-15 Муса дангылда … – исрайыл халкъы дангылдагъы заманында йыланлар тигегени саялы, оланы кёплери оьле болгъанлар. Шо заман Аллагь Мусагъа къурухда йыланны езден этилген суратын бегитмекни буюргъан. Оьзлени йылан тикгенлер, шо суратгъа къарагъандокъ, сав болуп къала болгъанлар.

* 5:4 Бир бир грекче къолъязывларда «Раббибиз йиберген малайик, заман заман гьавузгъа гелип, ондагъы сувну чалкъындырып гете. Шо заман сувгъа ким башлап гирсе, не аврувдан авруй буса да, о сав болуп къала» деген аят да ёлугъа.

* 5:9 Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Сёзлюкге де къара.

* 6:31 Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

* 7:2 Ягьудилени Чатырлар байрамы – ягьудилени гюзде тюшюмню къайтарагъанда, чатырларда оьтгереген байрамы.

* 8:11 Бир бир грекче къолъязывларда 7 нчи бёлюкню 53 нчю аятындан башлап 8 нчи бёлюкню 11 нчи аятына ерлиги гесек (7:53 – 8:11) ёлукъмай.

* 12:13 Гьосанна! – грек тилден тувра гёчюргенде, «бизин къутгъар» деген маънаны берсе де, «сююнч, къуванч, алгъыш этив» деген маъналарда къоллангъан.

* 12:15 Сион къызы – демек, Ерусалим.

* 18:28 Ягьуди тюгюллени уьйлерине гирген ягьудилер мурдарлангъан деп санала болгъан.

+ 1:1 Яр 1:1, Вагь 19:13, Югь 20:28, 1 Югь 5:20, Фил 2:6

+ 1:3 Заб 32:6, 1 Кор 8:6, Кол 1:16, Ягь 1:2

+ 1:4 Югь 5:26, Югь 11:25, 1 Югь 1:2, 1 Югь 5:11, Югь 8:12, Югь 9:5, Югь 12:46

+ 1:6 Мат 3:1, Мк 1:4, Лкъ 1:80, Лкъ 3:2

+ 1:7 Югь 3:26, Югь 5:33, Югь 10:41, Югь 20:31, Элч 19:4

+ 1:9 Заб 35:10, 1 Пет 2:9

+ 1:11 Югь 5:43

+ 1:12 Мат 5:9, 1 Югь 3:1, 1 Югь 5:1, Рум 8:14

+ 1:13 Югь 3:3, Якъ 1:18

+ 1:14 1 Югь 4:2, 2 Югь 1:7, 1 Тим 3:16, Ягь 2:14

+ 1:15 Мат 3:11

+ 1:17 Такр 33:4, Югь 7:19, Югь 14:6

+ 1:18 Чыгъ 33:20, Югь 6:46, 1 Югь 4:12, Кол 1:15, 1 Тим 6:16

• 1:19 Мат 3:1-12, Мк 1:2-8, Лкъ 3:15-17

+ 1:20 Элч 13:25

+ 1:21 Мат 17:12-13, Лкъ 1:17, Такр 18:15, Такр 18:18-19

+ 1:29 Чыгъ 12:3, Лев 1:10, 1 Пет 1:19, 1 Югь 2:2, 1 Югь 4:10

+ 1:31 Лкъ 1:17
+ 1:32 Мат 3:16, Мк 1:10, Лкъ 3:22
+ 1:33 Элч 1:5
+ 1:35 Мат 11:2, Мк 2:18, Лкъ 11:1
+ 1:36 Югь 1:29
+ 1:38 Югь 18:4, Югь 18:7
+ 1:40 Мат 4:18-20, Мк 1:16-20, Лкъ 5:2-11
+ 1:41 Югь 4:25

+ 1:42 Мат 16:18, Мк 3:16, Гал 1:18, 1 Кор 1:12

+ 1:44 Югь 12:21

+ 1:45 Югь 21:2, Такр 18:15, Лкъ 24:27, Мат 2:23, Лкъ 2:39

+ 1:47 Заб 31:2, Рум 9:6

+ 1:49 Заб 2:7, Мат 27:11, Мат 27:42, Югь 11:27

+ 1:51 Яр 28:12,

+ 2:1 Югь 4:46, Югь 21:2

+ 2:4 Мк 14:41, Югь 7:6, Югь 7:30, Югь 8:20, Югь 13:1

+ 2:6 Югь 3:25

+ 2:12 Мк 3:31, Мк 6:3, Югь 7:3, Элч 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

• 2:13 Мат 21:12-13, Мк 11:15-17, Лкъ 19:45-46

+ 2:13 Такр 16:1, Такр 16:16, Югь 6:4, Югь 11:55

+ 2:16 Лкъ 2:49
+ 2:17 Заб 68:10
+ 2:18 Югь 4:48, Югь 6:30, 1 Кор 1:22
+ 2:19 Мк 8:31, Мк 14:58, Мк 15:29, Югь 10:18
+ 2:22 Лкъ 24:8, Югь 12:16
+ 2:23 Югь 11:45
+ 3:1 Югь 7:50, Югь 19:39

+ 3:5 Мк 16:16, Элч 2:38, Мат 5:20, 1 Кор 15:50

+ 3:13 Айт 30:4, Югь 6:38, 1 Кор 15:47, Эф 4:9

+ 3:14 Сан 21:9, Югь 8:28, Югь 12:32
+ 3:16 Рум 5:8, Эф 2:4, 1 Югь 3:1, 1 Югь 4:10
+ 3:17 Югь 8:15, Югь 12:47
+ 3:18 Мк 16:16
+ 3:19 Югь 1:4, Югь 8:12, Югь 7:7
+ 3:20 Эф 5:13
+ 3:22 Югь 4:1-2
+ 3:24 Мат 11:2, Мк 6:17-18, Лкъ 3:19-20
+ 3:25 Югь 2:6
+ 3:26 Югь 1:7, Югь 5:33
+ 3:27 1 Кор 4:7
+ 3:28 Мк 1:2, Югь 1:20

+ 3:29 Мат 9:15, Мат 25:1-13, Вагь 19:7, Вагь 21:2, Мат 9:15, Мк 2:19

+ 3:33 Югь 8:26
+ 3:35 Мат 3:17, Мат 17:5, Югь 5:20
+ 3:36 Югь 5:24, Югь 6:40, 1 Югь 5:12-13
+ 4:2 Югь 3:22
+ 4:3 Югь 2:11-12
+ 4:4 Лкъ 9:52-53
+ 4:5 Яр 33:19, Яр 48:22
+ 4:10 Заб 35:10,
+ 4:14 Югь 7:38
+ 4:19 Югь 9:20

+ 4:20 Яр 12:6-7, Яр 33:18, Такр 11:29, Такр 27:12, Такр 12:5

+ 4:22 4 Пач 17:28-34, Заб 147:8-9, Элч 13:23, Рум 3:1-2

+ 4:23 Рум 8:15, Эф 6:18, Заб 144:18
+ 4:24 2 Кор 3:17
+ 4:25 Югь 1:41, Мат 11:2, Такр 18:18
+ 4:26 Югь 9:37

+ 4:34 Такр 8:3, Югь 5:30, Югь 6:38, Югь 9:4, Югь 14:31

+ 4:35 Мат 9:38, Лкъ 10:2
+ 4:36 1 Кор 3:6-9
+ 4:42 Югь 1:29, 1 Югь 4:14
+ 4:44 Мат 13:57, Мк 6:4, Лкъ 4:24
+ 4:45 Югь 2:23
+ 4:46 Югь 2:1, Югь 21:2, Югь 2:12
+ 4:48 Югь 2:18, Югь 6:30, 1 Кор 1:22
+ 4:53 Мат 8:13, Элч 16:34, Элч 18:8
+ 4:54 Югь 2:11
+ 5:8 Мат 9:6-7, Мк 2:11, Лкъ 5:24
+ 5:10 Чыгъ 20:10,
+ 5:16 Югь 15:20
+ 5:18 Югь 7:1, Фил 2:6

+ 5:20 Мат 3:17, Мат 17:5, Югь 3:35, Югь 10:17, Югь 15:9, Югь 17:26

+ 5:21 Рум 8:11, 1 Кор 15:45

+ 5:22 Югь 17:2, Элч 10:42

+ 5:23 Мат 10:40, Лкъ 10:16, Югь 13:20, Югь 15:23

+ 5:24 Югь 3:36, Югь 6:40, Югь 20:31, 1 Югь 5:9-13, 1 Югь 3:14

+ 5:25 Мат 27:52-53, Эф 2:1, Эф 2:5

+ 5:26 Югь 1:4, Югь 11:25, 1 Югь 1:2, 1 Югь 5:11

+ 5:28 Югь 11:25, Югь 11:43
+ 5:30 Мк 14:36, Югь 6:38, Югь 8:16
+ 5:31 Югь 8:13
+ 5:33 Югь 1:7, Югь 3:26, Югь 10:41
+ 5:35 Мат 5:16, 2 Пет 1:19
+ 5:36 Югь 8:18, Югь 10:25, 1 Югь 5:9
+ 5:39 Лкъ 24:27
+ 5:41 1 Сал 2:6

+ 5:43 Югь 10:25, Югь 12:12, Югь 1:11, Югь 3:11-12

+ 5:44 Югь 12:43
+ 5:46 Сан 21:9, Такр 28:15
• 6:1 Мат 14:13-21, Мк 6:30-44, Лкъ 9:10-17

+ 6:4 Чыгъ 12:1-30, Такр 16:1, Такр 16:16, Югь 2:13, Югь 11:55

+ 6:5 Югь 1:44, 4 Пач 4:42-44
+ 6:8 Югь 1:40, Югь 1:44
+ 6:11 Мат 15:36
+ 6:14 Мат 11:2-3, Югь 4:25, Югь 11:27
• 6:16 Мат 14:22-27, Мк 6:45-52
+ 6:29 1 Югь 3:23

+ 6:30 Мат 12:38, Югь 2:18, Югь 4:48, 1 Кор 1:22

+ 6:31 Чыгъ 16:15, Сан 11:7-9, Заб 77:24
+ 6:34 Югь 4:15
+ 6:35 Югь 4:14, Югь 7:37
+ 6:37 Югь 17:6

+ 6:38 Югь 3:13, 1 Кор 15:47, Мк 14:36, Югь 5:30

+ 6:39 Мат 18:14, Югь 10:28-29
+ 6:40 Югь 3:35, Югь 5:24, 1 Югь 5:12-13
+ 6:42 Мат 13:55
+ 6:44 Югь 12:32
+ 6:46 Чыгъ 33:20, Мат 11:27, Югь 1:18
+ 6:51 Югь 3:13, Мат 26:26-28
+ 6:53 Мк 14:22-24, 1 Кор 10:16, 1 Кор 11:27
+ 6:56 Югь 15:4-5, 1 Югь 3:24
+ 6:62 Мк 16:19, Лкъ 24:51, Элч 1:9
+ 6:63 2 Кор 3:6
+ 6:64 Югь 13:11
+ 6:69 Мк 1:24
+ 6:70 Югь 13:2, Югь 13:27
+ 6:71 Югь 18:2-3
+ 7:1 Югь 5:18, Югь 8:37, Югь 11:53
+ 7:2 Лев 23:34, Такр 16:13-15

+ 7:3 Мк 3:31, Мк 6:3, Югь 2:12, Элч 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 7:6 Мк 14:41, Югь 2:4, Югь 8:20, Югь 13:1
+ 7:7 Югь 15:18, Югь 3:19
+ 7:13 Югь 19:38
+ 7:16 Югь 8:28, Югь 12:49, Югь 14:10
+ 7:18 Югь 5:41, Югь 8:50
+ 7:19 Такр 33:4, Югь 1:17
+ 7:20 Мк 3:22, Югь 8:48, Югь 10:20
+ 7:23 Мат 12:2, Югь 5:16
+ 7:24 Югь 8:15
+ 7:27 Югь 8:14, Югь 9:29, Югь 19:9
+ 7:29 Мат 11:27, Югь 8:55

+ 7:30 Югь 10:39, Мк 14:41, Югь 2:4, Югь 7:6, Югь 8:20, Югь 13:1

+ 7:31 Югь 8:30
+ 7:33 Мк 14:7, Югь 14:19, Югь 16:5
+ 7:34 Югь 8:21-22, Югь 13:33

+ 7:37 Лев 23:36, Сан 29:35, Мат 11:28, Заб 41:2, Мат 5:6, Югь 4:14, Югь 6:35

+ 7:38 Заб 35:10,
+ 7:39 Элч 2:4
+ 7:40 Такр 18:15, Такр 18:18-19, Югь 1:21

+ 7:42 2 Пач 7:12, 2 Пач 7:16, 1 Пач 16:1, Мат 2:1, Лкъ 2:4-7

+ 7:43 Югь 9:16, Югь 10:19
+ 7:48 1 Кор 1:20, 1 Кор 2:8
+ 7:50 Югь 3:1, Югь 19:39
+ 7:51 Сан 35:30, Такр 17:6, Такр 19:15
+ 7:52 4 Пач 14:25
+ 8:5 Лев 20:10, Такр 22:22-24,
+ 8:6 Лкъ 11:54, Лкъ 20:20
+ 8:7 Такр 17:7, Рум 2:1, Рум 2:22
+ 8:11 Югь 5:14
+ 8:12 Лкъ 2:30, Югь 1:4, Югь 1:9, Югь 12:35
+ 8:13 Югь 5:31
+ 8:14 Югь 13:3, Югь 16:28, Югь 7:27
+ 8:15 Югь 3:17, Югь 7:24, Югь 12:47
+ 8:16 Югь 5:30, Югь 16:32
+ 8:17 Сан 35:30, Такр 17:6, Такр 19:15
+ 8:18 Югь 5:36, 1 Югь 5:9
+ 8:19 Мат 11:27, Югь 16:3
+ 8:20 Мк 14:41, Югь 2:4, Югь 7:6, Югь 13:1
+ 8:21 Югь 7:34-35, Югь 13:33
+ 8:23 1 Югь 4:5, Югь 17:14
+ 8:26 Югь 15:15, Югь 3:33

+ 8:28 Сан 21:9, Югь 3:14, Югь 12:32, Югь 5:30, Югь 7:16

+ 8:29 Югь 4:34, Югь 6:38

+ 8:30 Югь 7:31

+ 8:32 Якъ 2:12, 1 Пет 2:16, Рум 6:18, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 5:1

+ 8:33 Мат 3:9
+ 8:34 2 Пет 2:19, Рум 6:16-20, Тит 3:3
+ 8:35 Яр 21:10, Гал 4:30
+ 8:37 Югь 5:18, Югь 7:1, Югь 11:53
+ 8:39 Лкъ 19:9
+ 8:41 Такр 32:6,

+ 8:44 1 Югь 3:8, 1 Югь 3:10, 1 Югь 3:12, Яр 3:4, 2 Кор 11:3, Вагь 12:9

+ 8:48 Мк 3:22, Югь 7:20
+ 8:49 Югь 5:23
+ 8:50 Югь 5:41, Югь 7:18
+ 8:51 Югь 5:24, Югь 11:26

+ 8:54 Ягь 5:5, Югь 17:1, Элч 3:13, 2 Пет 1:17

+ 8:55 Югь 7:28-29
+ 8:56 Мат 13:17, Лкъ 17:22
+ 8:59 Югь 10:31
+ 9:2 Чыгъ 20:5,
+ 9:4 Югь 4:34, Югь 11:9, Югь 12:35
+ 9:5 Югь 1:4, Югь 8:12, Югь 12:46
+ 9:6 Мк 7:33, Мк 8:23
+ 9:7 Лкъ 13:4
+ 9:14 Югь 5:9

+ 9:16 Чыгъ 20:8-10, Сан 15:32-36, Югь 7:43, Югь 10:19

+ 9:17 Югь 4:19, Югь 6:14
+ 9:22 Югь 7:13, Югь 12:42, Югь 16:2
+ 9:29 Югь 7:27, Югь 8:14

+ 9:31 Аюб 27:9, Заб 65:18, Айт 15:8, Айт 28:9,

+ 9:37 Югь 4:26
+ 9:40 Рум 2:19
+ 9:41 Югь 15:22, Якъ 4:17
+ 10:6 Мк 6:52, Мк 8:17
+ 10:9 Заб 22:2,

+ 10:11 Заб 22:1, Заб 79:2, Ягь 13:20, Югь 15:13, 1 Югь 3:16

+ 10:12 Мат 7:15, Элч 20:29
+ 10:15 Мат 11:27
+ 10:16 Югь 11:52, Лкъ 12:32
+ 10:17 Мат 3:17, Югь 5:20
+ 10:18 Югь 2:19
+ 10:19 Югь 7:43, Югь 9:16
+ 10:20 Мк 3:22, Югь 7:20, Югь 8:48,
+ 10:21 Чыгъ 4:11, Заб 145:8
+ 10:23 Элч 3:11, Элч 5:12
+ 10:24 Мат 26:63, Югь 1:24-25, Югь 1:41
+ 10:25 Югь 5:36
+ 10:28 Югь 3:16, Югь 17:12
+ 10:30 Югь 17:11
+ 10:31 Югь 8:59
+ 10:33 Лев 24:16, Мат 9:3
+ 10:34 Заб 81:6
+ 10:36 Югь 3:17, Заб 2:7, Мк 2:7, Мк 14:64
+ 10:38 Югь 14:10
+ 10:39 Лкъ 4:30, Югь 7:30
+ 10:40 Югь 1:28
+ 10:41 Югь 1:7, Югь 3:26, Югь 5:33
+ 10:42 Югь 7:31
+ 11:1 Лкъ 10:38-39
+ 11:2 Югь 12:3
+ 11:8 Югь 8:59, Югь 10:31
+ 11:9 Югь 9:4, Югь 12:35
+ 11:11 Мат 9:24, Мк 5:39, 4 Пач 4:31

+ 11:16 Мат 10:3, Мк 3:18, Лкъ 6:15, Югь 14:5, Югь 20:24, Югь 21:2, Элч 1:13, Югь 13:37

+ 11:24 Лкъ 14:14, Югь 5:29, Югь 6:39

+ 11:25 Югь 1:4, Югь 5:26, 1 Югь 1:2, 1 Югь 5:11

+ 11:26 Югь 5:24, Югь 8:51

+ 11:27 Заб 2:7, Мат 11:2, Югь 1:49, Мат 16:16, Мк 8:29

+ 11:35 Лкъ 19:41
+ 11:37 Югь 9:6-7
+ 11:38 Мат 27:60
+ 11:41 Югь 17:1
+ 11:42 Югь 3:17
+ 11:43 Югь 5:28
+ 11:44 Югь 5:28
• 11:45 Мат 26:1-5, Мк 14:1-22, Лкъ 22:1-2
+ 11:45 Югь 2:23
+ 11:50 Югь 18:14
+ 11:51 Мк 10:45
+ 11:52 Югь 10:16, 1 Югь 2:2
+ 11:53 Мк 14:1, Югь 5:18, Югь 7:1, Югь 8:37

+ 11:55 Чыгъ 12:1-30, Такр 16:1, Такр 16:16, Югь 2:13, Югь 6:4,

+ 11:57 Югь 7:11

• 12:1 Мат 26:6-13, Мк 14:3-9, Лкъ 7:36-50

+ 12:1 Чыгъ 12:1-30, Югь 11:55, Мат 21:17, Югь 11:1, Югь 11:18

+ 12:2 Лкъ 10:38
+ 12:3 Югь 11:2
+ 12:6 Югь 13:29
+ 12:8 Такр 15:11
+ 12:9 Югь 11:44
• 12:12 Мат 21:4-9, Мк 11:7-10, Лкъ 19:35-38
+ 12:13 Заб 117:25-26
+ 12:15 Мат 21:4-5
+ 12:16 Югь 2:22
+ 12:19 Югь 11:47-48
+ 12:21 Югь 1:44
+ 12:23 Югь 2:4, Югь 17:1
+ 12:24 1 Кор 15:36
+ 12:25 Мат 10:39, Лкъ 14:26
+ 12:27 Мк 14:34, Югь 13:21
+ 12:28 Мк 1:11, Мк 9:7
+ 12:29 Элч 23:9
+ 12:30 Югь 11:42
+ 12:31 Югь 16:11, 2 Кор 4:4, Кол 2:15

+ 12:32 Сан 21:9, Югь 3:14, Югь 8:28, Югь 6:44

+ 12:33 Югь 18:32

+ 12:34 Заб 88:5, Заб 109:4,

+ 12:35 Югь 1:4, Югь 8:12, Эф 5:8, Айт 4:19, Югь 9:4, Югь 11:9, 1 Югь 1:6

+ 12:36 Лкъ 16:8, 1 Сал 5:5
+ 12:38 Рум 10:16
+ 12:40 Мат 13:15, Мк 4:12, Элч 28:27
+ 12:42 Югь 3:1, Югь 9:22, Югь 16:2
+ 12:43 Югь 5:44
+ 12:44 Мат 10:40, Югь 13:20, Югь 14:1
+ 12:45 Югь 14:9
+ 12:46 Югь 1:4, Югь 8:12, Югь 9:5
+ 12:47 Югь 3:17, Югь 4:42, Югь 8:15
+ 12:48 Такр 18:19

+ 13:1 Чыгъ 12:1-30, Югь 12:1, Мк 14:41, Югь 2:4, Югь 7:6, Югь 8:20

+ 13:2 Югь 6:70

+ 13:3 Мат 11:27, Югь 17:2, Югь 8:14, Югь 16:28

+ 13:5 Мат 20:28, Лкъ 22:27

+ 13:8 1 Кор 6:11, Эф 5:26, Тит 3:5, Ягь 10:22

+ 13:10 Югь 15:3

+ 13:11 Югь 6:64, Югь 18:2

+ 13:13 Мат 7:22, Мат 23:8, Лкъ 6:46, Фил 2:11

+ 13:14 1 Тим 5:10
+ 13:15 1 Пет 2:21
+ 13:16 Лкъ 6:40, Югь 15:20

+ 13:17 Мат 24:46, Лкъ 11:28, Якъ 1:22, Рум 2:13

• 13:18 Мат 26:21-25, Мк 14:18-21, Лкъ 22:21-23

+ 13:18 Югь 6:70, Заб 40:10
+ 13:19 Мк 13:23, Югь 14:29, Югь 16:4
+ 13:20 Мат 10:40, Лкъ 10:16, Югь 12:44
+ 13:21 Мк 14:34, Югь 12:27

+ 13:23 Югь 19:26, Югь 20:2, Югь 21:7, Югь 21:20

+ 13:29 Югь 12:6
+ 13:31 1 Пет 4:11
+ 13:32 Югь 17:1, Югь 17:5
+ 13:33 Югь 7:34, Югь 8:21

+ 13:34 1 Югь 2:7-8, 1 Югь 3:11, 2 Югь 1:5, Лев 19:18, Югь 15:12

• 13:36 Мат 26:31-35, Мк 14:27-31, Лкъ 22:31-34

+ 13:37 Югь 11:16, Югь 21:19
+ 13:38 Югь 18:27
+ 14:1 Югь 12:44
+ 14:3 Югь 14:1, 1 Сал 4:17
+ 14:5 Югь 11:16
+ 14:6 Югь 1:17, Югь 11:25, Ягь 10:20
+ 14:8 Югь 1:43, Югь 12:21
+ 14:9 Югь 12:45
+ 14:10 Югь 10:38
+ 14:11 Югь 5:36
+ 14:12 Югь 8:14, Югь 13:3, Югь 16:28

+ 14:14 Мат 7:7-8, Мк 11:24, Югь 15:16, Югь 16:23, 1 Югь 3:22

+ 14:15 Мат 28:20, 1 Югь 5:3, 2 Югь 1:6, Рум 13:10

+ 14:16 Югь 15:26, Югь 16:13
+ 14:17 1 Кор 2:14, Элч 2:4
+ 14:19 Югь 7:33
+ 14:21 Айт 8:17, Югь 16:27
+ 14:22 Лкъ 6:16, Элч 1:13
+ 14:23 Вагь 3:20

+ 14:26 Югь 15:26, Югь 16:13, 1 Кор 2:10, 1 Югь 2:20, Лкъ 24:49

+ 14:27 Фил 4:7, Кол 3:15
+ 14:28 Югь 14:1-2, 1 Кор 11:3, 1 Кор 15:24
+ 14:29 Мк 13:23, Югь 13:19
+ 14:30 Югь 12:31, Эф 2:2
+ 15:2 Мат 3:10, Мат 7:19
+ 15:3 Югь 13:10
+ 15:4 1 Югь 2:6

+ 15:5 Рум 11:17, Югь 6:56, 1 Югь 3:24, Мк 4:20

+ 15:6 Мат 13:42
+ 15:7 Югь 14:14
+ 15:9 Мат 3:17, Югь 5:20

+ 15:11 Югь 3:29, Югь 16:24, Югь 17:13, 1 Югь 1:4, 2 Югь 1:12

+ 15:12 Югь 13:34

+ 15:13 Югь 10:11, 1 Югь 3:16, Рум 5:7-8, Эф 5:2

+ 15:14 Мк 3:35

+ 15:15 Югь 3:32, Югь 8:26

+ 15:16 Мат 7:7-8, Мк 11:24, Югь 14:14, Югь 16:23

+ 15:17 1 Югь 2:7, 1 Югь 3:11, 2 Югь 1:5
+ 15:18 Мк 13:13, Югь 7:7, 1 Югь 3:13
+ 15:19 Югь 8:23, Югь 17:14

+ 15:20 Мат 10:24, Лкъ 6:40, Югь 13:16, Югь 5:16, 1 Кор 4:12, 2 Кор 4:9, 1 Сал 2:15, 2 Тим 3:12

+ 15:22 Югь 9:41
+ 15:23 Югь 5:23
+ 15:24 Югь 7:31, Югь 10:37
+ 15:25 Заб 34:19, Заб 68:5

+ 15:26 Югь 14:17, Югь 16:13, Элч 5:32, 1 Югь 5:6-8

+ 15:27 Лкъ 24:48, Югь 19:35, Элч 1:8

+ 16:2 Югь 9:22, Югь 12:42, Элч 8:1, Элч 9:1, Элч 26:9

+ 16:3 Югь 18:19
+ 16:4 Мк 13:23, Югь 13:19, Югь 14:29
+ 16:5 Югь 7:33, Югь 14:12
+ 16:7 Югь 15:26
+ 16:9 Югь 8:24
+ 16:11 Югь 12:31, Кол 2:15

+ 16:13 Югь 14:17, Югь 15:26, 1 Югь 2:20, 1 Кор 2:10

+ 16:15 Югь 17:10
+ 16:16 Югь 7:33
+ 16:20 Мат 9:15
+ 16:22 2 Кор 6:10

+ 16:23 Мат 7:7-8, Мк 11:24, Югь 14:14, Югь 15:16

+ 16:24 Югь 3:29, Югь 15:11, Югь 17:13, 2 Югь 1:12

+ 16:25 Мк 8:32
+ 16:27 Югь 14:21
+ 16:28 Югь 8:14, Югь 13:3
+ 16:30 Югь 2:24-25
+ 16:32 Мат 26:31, Мк 14:27, Югь 8:16

+ 16:33 Югь 14:27, Кол 3:15, Рум 8:37, Вагь 3:21

+ 17:1 Югь 11:41, Югь 2:4, Югь 12:23, Югь 8:54, Югь 13:32

+ 17:2 Мат 28:18, Югь 5:22, Югь 13:3
+ 17:5 Югь 1:1-2
+ 17:8 Югь 6:69
+ 17:9 Лкъ 22:32
+ 17:10 Югь 16:15,
+ 17:11 Югь 10:30
+ 17:12 2 Сал 3:3, Югь 13:2, Югь 10:28

+ 17:13 Югь 3:29, Югь 15:11, Югь 16:24, 2 Югь 1:12

+ 17:14 Югь 8:23, Югь 15:19
+ 17:15 Мат 6:13
+ 17:17 Заб 118:160
+ 17:18 Югь 20:21
+ 17:22 Рум 8:30
+ 17:24 Югь 14:3
+ 17:25 Югь 8:55, Югь 10:15
+ 17:26 Мат 3:17, Югь 5:20

• 18:1 Мат 26:47-56, Мк 14:43-50, Лкъ 22:47-53

+ 18:1 Мат 26:36
+ 18:2 Лкъ 22:39
+ 18:3 Элч 1:16
+ 18:4 Югь 13:1, Югь 1:38, Югь 20:15
+ 18:9 Югь 17:12
+ 18:10 Лкъ 22:38
+ 18:11 Мк 10:38, Мк 14:36
• 18:12 Мат 26:57-58, Мк 14:53-54, Лкъ 22:54
+ 18:13 Лкъ 3:2, Элч 4:6
+ 18:14 Югь 11:50

• 18:16 Мат 26:69-70, Мк 14:66-68, Лкъ 22:55-57

• 18:19 Мат 26:59-66, Мк 14:55-64, Лкъ 22:66-71

+ 18:20 Югь 7:26
+ 18:22 3 Пач 12:24, Элч 23:2, Элч 23:4
+ 18:26 Югь 18:10

+ 18:27 Мат 26:64, Мк 14:72, Лкъ 22:60, Югь 13:38

• 18:28 Мат 27:1-2, Мат 27:11-14, Мк 15:1-5, Лкъ 23:1-5

+ 18:28 Элч 10:28, Такр 16:1

+ 18:29 Лкъ 3:1, Лкъ 13:1, Элч 3:13, Элч 4:27, 1 Тим 6:13

+ 18:32 Мк 10:33, Югь 12:33
+ 18:33 Мат 2:2
+ 18:36 Югь 8:23, Югь 17:14
+ 18:37 Югь 3:11, 1 Югь 4:6
+ 18:38 Лкъ 23:41, Ягь 4:15
+ 18:39 Мк 15:6-7
• 19:1 Мат 27:15-31, Мк 15:6-20, Лкъ 23:13-25
+ 19:4 Лкъ 23:41, Ягь 4:15
+ 19:7 Югь 10:36, Лев 24:16
+ 19:9 Элч 8:32-33
+ 19:11 Югь 18:2, Югь 18:14
+ 19:12 Элч 3:13
+ 19:15 Заб 92:1

• 19:17 Мат 27:32-44, Мк 15:21-32, Лкъ 23:26-43

+ 19:20 Ягь 13:12
+ 19:24 Заб 21:19
+ 19:25 Лкъ 24:18, Лкъ 8:2
+ 19:26 Югь 13:23

• 19:28 Мат 27:45-56, Мк 15:33-41, Лкъ 23:44-49

+ 19:28 Заб 68:22
+ 19:31 Такр 21:23,
+ 19:34 1 Югь 5:6

+ 19:35 Югь 15:27, Элч 1:8, 1 Югь 1:1-3, Вагь 1:2

+ 19:36 Чыгъ 12:46, Сан 9:12, Заб 33:21, Мат 1:23, Мат 21:4, Мат 26:56

• 19:38 Мат 27:57-61, Мк 15:42-47, Лкъ 23:50-56

+ 19:38 Югь 7:13
+ 19:39 Югь 3:1, Югь 7:50, Мат 2:11
+ 19:40 Югь 11:44
+ 19:41 4 Пач 21:18, 4 Пач 21:26
• 20:1 Мат 28:1-10, Мк 16:1-8, Лкъ 24:1-12
+ 20:1 Лкъ 8:2
+ 20:2 Югь 13:23
+ 20:9 Заб 15:10, Лкъ 24:27
• 20:11 Мк 16:9-11
+ 20:12 Лкъ 24:4, Элч 1:10
+ 20:14 Лкъ 24:16, Лкъ 24:31, Югь 21:4
+ 20:15 Югь 1:38, Югь 18:4
+ 20:17 Мат 28:10, Рум 8:29, Ягь 2:11

• 20:19 Мат 28:16-20, Мк 16:14-18, Лкъ 24:36-49

+ 20:21 Югь 17:18
+ 20:22 Яр 2:7
+ 20:23 Мат 16:19, Мат 18:18
+ 20:24 Югь 11:16
+ 20:28 Югь 1:1, 1 Югь 5:20, Фил 2:6
+ 20:29 Мк 15:32, 1 Пет 1:8
+ 20:30 Югь 21:25

+ 20:31 Заб 2:7, Мат 14:33, Лкъ 1:35, Югь 1:7, Элч 19:4, Югь 3:14-15, 1 Югь 5:13

+ 21:1 Югь 6:1

+ 21:2 Югь 11:16, Югь 14:5, Югь 20:24, Югь 1:45, Югь 2:1, Мат 4:21, Лкъ 5:10

+ 21:4 Лкъ 24:16, Лкъ 24:31, Югь 20:14
+ 21:5 Лкъ 24:41
+ 21:6 Лкъ 5:4
+ 21:7 Югь 13:23
+ 21:14 Югь 20:19, Югь 20:26
+ 21:16 Элч 20:28, 1 Пет 5:1
+ 21:19 Югь 13:37, 2 Пет 1:14
+ 21:20 Югь 13:23, Югь 13:25
+ 21:22 Мат 16:27, Мк 9:1
+ 21:24 Югь 15:27, 3 Югь 1:12
+ 21:25 Югь 20:30

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. С

14. Т

15. Ф

16. Х

17. Э

18. Ю

19. Я

СЁЗЛЮК

Аллагьны Къозусу – Иса Месигьге «Аллагьны Къозусу» деп де айтыла, неге тюгюл де Аллагь Ону гьар инсанны гюнагьлары саялы къурбан этген.

Ашлыкъ Тюшюмню байрамы – ашлыкъ тюшюм къайтарылып битген сонг оьтгерилеген байрам. Ягьудилер бу байрамны Азатлыкъ (Пасха) байрамындан сонг эллинчи гюн оьтгере болгъан.

Бабил – Иса Месигь бу дюньягъа гелгинче алдын заманларда Бабил пачалыгъы исрайыл халкъыны рагьмусуз душманы болгъан. Янгы Разилешивде «Бабил» деген сёз тапшурмалы къайдада Иблисни гьакимлик этивюн белгилей.

Баш дин къуллукъчулар – жамият масъалаланы чечивде ягьудилени инг де таъсири артыкъ болагъан дин къуллукъчулары. Кёбюсю баш дин къуллукъчулар оьр мажлисге гире болгъан. Исаны заманында олар бары да дегенлей бир нече белгили уьягьлюлерден чыкъгъан болгъан.

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

Гьирод – арт-артындан гьакимлик этген дёрт пачаны аты. 1) Уллу Гьирод – бютюн Паластинге гьакимлик этген ягьуди пача. О гьакимлик этеген заманда Иса Месигь тувгъан. 2) Гьирод Антипа – Уллу Гьиродну уланы, Галилеяны пачасы. 3) Гьирод Агърипа I – Уллу Гьиродну уланыны уланы. О Паластинге гьакимлик этген, Исагъа иман салгъанланы вагьши кюйде гьызарлап юрюген.

Гьомора – Оьлю денгизни ювугъундагъы тюзлюкде ерлешген эки шагьарны атлары Содом ва Гьомора болгъан. Аллагь, Содом ва Гьомора шагьарларда яшайгъан адамланы гюнагьлары саялы ялын ва кюкюрт явдуруп, бу эки де шагьарны дагъытгъан.

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъан.

Давутну Наслусу – Исрайылны пачасы болмагъа тарыкълы болгъан Месигьни гелмеклигин къаравуллап тургъан ягьудилер Огъар шолай деп де айта болгъанлар.

Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

Дин къуллукъчуланы башчысы – ягьудилени аслу дин къуллукъчусу. Къанунну талапларына гёре, бир-бир дин адатланы янгыз о кютюп бола болгъан. Мисал учун, ибадатхананы Инг Сыйлы Ерине гирмеге янгыз ону ихтияры болгъан. О оьр мажлисге башчылыкъ эте болгъан.

Забур – ягьудиче «йырлар». Шу ортакъ атны тюбюнде Сыйлы Язывланы айрыча бир китабы болгъан ягьудилени 150 дин йыры жыйылгъан. Оларда Аллагь инсанланы оьлюмден къутгъаргъаны саялы, Огъар шюкюрлюк этиле, бирлеринде Аллагьны зорлугъу ва сюювю суратлана яда ялбарывлар бериле.

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда этгенлер. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда Рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайыл халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

Илияс – Эсги Разилешивдеги инг сыйлы пайхаммарланы бириси. Исрайыл пачалыгъына гьакимлик этеген Агъав ва ону къатыны ялгъан аллагьлагъа сужда къылагъаны саялы, Илияс олагъа Аллагьны каламын айтып тургъан. Ягьудилер Месигьни бу дюньягъа гелмеклигин Илияс гьазирлемеге герек деп инангъанлар.

Инсанны Уланы – Иса Оьзюне шолай деп айтгъан. Бир якъдан, ягьудилени бир-бир Сыйлы Китапларында Месигьге шолай ат берилген. Шо атны къолламакъ булан Иса Оьзю Месигь ва Пача экенин гёрсетмеге сюйген. Бирдагъы якъдан, ягьудилени тилинде шо сёз тагъым янгыз «инсан» деген маънаны бере. Иса ону шо маънасында къоллагъан буса, шону булан О Оьзю бары да ягъындан, айрокъда башына тюшген азаплар ва оьлюм булан, оьзге инсанлардай болуп къалгъанын айтмагъа сюйген.

Исагъа иман салгъанланы жыйыны – бу сёз тагъым эки маънада къоллана: 1) Иса Месигьге иман салгъанланы чакъда-чакъда бирче бир ерге жыйылагъанлары. 2) Исагъа иман салгъанланы ер юзюнде яшайгъан барысы да.

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы, исрайыл халкъыны ата-бабасы, Якъубну атасы.

Къанун – ягьуди динни аслу талапларыны жыйымы. Бугъар Таврат деп де айтыла. Къанунну юрютмек бары да ягьудилер учун борч. Къанун Иса тувгъунча хыйлы асрулар алда ягьудилер учун Аллагьдан Муса пайхаммаргъа берилген. Къанунда инсанны яшавуну аслу къайдалары ва ону турушунда гери урулагъан затлар, ондан къайры да кёп санавдагъы адатлар, ашны, ят уьлкелилер булангъы аралыкъланы ва оьзгелерини гьакъында язылгъан.

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Исаны заманында ягьудилени къурбанлыкъ салагъан ери ибадатханада ерлешдирилген. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

Левийлер – дин къуллукъчулар болмаса да, ибадатханада кюйлер согъуп, Аллагьгъа макътав этмеге, къурбан этмек учун гьайванлар онгармагъа кёмек этеген ва шолай оьзге ишлени юрютеген адамлар. Ондан къайры да, олар Къанунну уьйрене болгъан ва халкъны арасында муаллимлер йимик иш гёре болгъанлар. Шоланы ягьуди халкъны он эки тухумундан бири болгъан Левийни наслусуну этмеге ихтияры болгъан. «Левийлер» деген ат да шо тухумну башчысыны атындан амалгъа гелген.

Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

Маясыз экмекни байрамы – Пасхадан сонг шо гьазиринде етти гюнню ичинде белгиленген байрам. Шо байрамны вакътисинде экмеклени янгыз маясызын ашамагъа ихтияр бериле болгъан.

Мелгьиседек – Салим деген ерни пачасы, дин къуллукъчу. Ибрагьим пайхаммар давда оьзюне тюшген затлардан он пайындан бир пайын огъар берген. Шондан сонг Мелгьиседек Ибрагьимге Аллагьны рагьмусун тилеп дуа этген.

Месигь – грекче «Христос». Исагъа айтылагъан атлардан бириси. Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан.

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

Нугь – пайхаммар. Аллагьу-Таала бу дюньяны сув алдырып дагъытгъанча, Ону буйругъу булан Нугь уллу геме къургъан, уьягьлюсю булан ону ичине гирип, оьлюмден къутгъарылгъан.

Оьр мажлис – ягьудилени башын тутгъан къурум. Ону дуван этмеге ихтияры да болгъан. Онда 70 адам болгъан. Исаны заманында, ягьудилер Рум империяны гьакимлигини тюбюнде турагъанда, Оьр мажлисни инг аслу гьукмулары янгыз оланы топурагъындагъы Рум гьакимлери тасдыкъ этгенден сонг гючге гирген.

Пайхаммарлар – Аллагьны каламын эшитип, шону инсанлагъа билдирегенлер. Исаны заманына ерли ягьудилени кёп пайхаммарлары болгъан. Пайхаммарлар ягьудилени инг башлап Аллагьны аслу буйрукъларын кютмеге, бир-бирине зарал этмей турмагъа ва таза юрекли болмагъа уьйретген. Ягьудилени арасында пайхаммарланы китапларыны бек абуру болгъан.

Пасха – ягьудилени аслу байрамы. Шо байрамда олар оьзлени ата-бабалары Мисриде къул болуп тургъанлыкъдан къутгъарылгъанын эсге ала болгъанлар. Пасха байрам гьар йыл апрель айда оьтгериле болгъан. Байрам аш учун Пасханы гюнюнде къозу союлмагъа тарыкълы болгъан.

Саддукейлер – Къанунгъа айрокъда бек къуллукъ этеген билимли ягьудилер. Саддукейлер Къанунда язылгъандан къайры башгъа затны къабул этмегенлер. Масала, олар оьлюлер къыяматгюн тирилегенликге инанмагъанлар, неге тюгюл Къанунда шо гьакъда айтылмагъан.

Сара – Ибрагьим пайхаммарны къатыны, Исакъны анасы.

Синагог – Сыйлы Язывланы охумакъ учун ва дуалар этмек учун ягьудилер жыйылагъан бина. Синагогларда шолай жыйынлар гьар сонгугюн оьтгериле болгъан. Синагогларда Сыйлы Язывланы охумагъа ва оларда язылгъан затланы англатмагъа гьар ягьудини ихтияры болгъан. Ягьудилер яшайгъан гьар шагьарда шолай синагоглар болгъан. Шолар, адатлы гьалда, оланы яшавуну марказлары болгъан, синагогну башчысы буса инг абурлу адамлардан бириси болгъан.

Содом – къара: Гьомора.

Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Янгы гюн ягьудилерде гюн артылгъан сонг башлана болгъан. Шо саялы, жумагюн гюн артылып сонгугюн гюн артылгъанча, ишлемек гери урула болгъан.

Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув – Исагъа иман салгъан сонг бир керен кютюлеген адат. Бу адат кютюлегенде, бир адам башгъасын, гёнгюллю кюйде бир аз замангъа сувгъа чомуп, ону Аллагьгъа тапшура. Бу адат Аллагьгъа тапшурулгъан адам бары да гюнагьлардан тазалангъанын ва о янгы яшав башлагъанын белгилей.

Сулайман – Давутну уланы, Исрайылны Давутдан сонггъу пачасы. Сулайман гьакимлик этеген заманда Исрайыл пачалыгъы яхшы оьсюп гетген. Сулайман Ерусалимде инг биринчи ибадатхананы къурдургъан.

Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр – ибадатханасы къурулгъанча, исрайыллылар Аллагьгъа сыйлы чатырда сужда къылгъанлар ва къурбанларын этгенлер.

Сююнч Хабар – грекче «Инжил». Аллагьу-Тааланы исрайыллылагъа этген ваъдаларын кютюв. Шо ваъдалар Иса Месигьден таба яшавгъа чыкъгъан, Ондан таба бары да инсанлагъа къутгъарылывгъа багъып ёл ачылгъан – муна гьар инсангъа Аллагьдан гелген Сююнч Хабар.

Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир-бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан. Адатлы кюйде, гьар синагогда бир нече тамаза бола болгъан.

Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Исаны заманында оланы уллу таъсири болгъан. Фарисейлер адамланы янгыз Къанунну тюгюл, ондан сонг чыкъгъан дин адатланы ва мердешлени де къатты кюйде юрютмеге борчлу эте болгъанлар.

Хач – бир-бирине бегетилген эки агъач багъана. Хачны бир багъанасы ерге, экинчиси буса огъар гёнделен къагъыла. Буланы къошуму «Т» гьарпгъа ошай. Этген гюнагьлы ишлери, жинаятчылыкълары саялы бир-бир адамланы румлулар хачгъа иле болгъанлар. Адамланы жазаламакъ учун, оланы мыхлап, хачгъа илгенлер ва шо адамлар оьлгюнче илинген кююнде тургъанлар.

Элчи – грекче «апостолос». Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы биринчи элчилер болуп токътагъанлар.

Юнус – уьч гюн балыкъны ичинде тургъан пайхаммар.

Якъуб – Исакъны уланы, огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

Ясакъчылар – Рум пачасы учун хазнагъа акъча жыягъан къуллукъчулар. Жыйгъан акъчасындан олар оьзлеге де азны къоймай болгъанлар, шо саялы ягьудилер оланы бек сюймей болгъанлар.

Ят халкълар – Исаны заманында ягьудилерден къайры къалгъан бары да халкълар ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте болгъанлар, олар ят халкълар деп гьисаплана болгъанлар.

Table of Contents

- Янгы Разилешив: Югьан

- Баш Сёз

- Югьан

- Баш Сёз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21

- Сёзлюк (Янгы Разилешив)

- Аллагьны Къозусу
- Ашлыкъ Тюшюмню байрамы
- Бабил
- Баш дин къуллукъчулар
- Гьарун
- Гьирод
- Гьомора
- Давут
- Давутну Наслусу
- Дин къуллукъчу
- Дин къуллукъчуланы башчысы
- Забур
- Ибадатхана
- Ибрагьим
- Илияс
- Инсанны Уланы
- Исагъа иман салгъанланы жыйыны
- Исгьакъ
- Къанун
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левийлер
- Манна
- Маясыз экмекни байрамы
- Мелгьиседек
- Месигь
- Муса
- Нугь
- Оьр мажлис
- Пайхаммарлар
- Пасха
- Саддукейлер
- Сара
- Синагог
- Содом
- Сонгугюн
- Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув
- Сулайман
- Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр
- Сююнч Хабар
- Тамазалар
- Фарисейлер
- Хач
- Элчи
- Юнус
- Якъуб
- Ясакъчылар
- Ят халкълар